Hesabına erişemeyen bir müşterinin ilk sorusu genellikle nereye itiraz edileceğidir. Oysa doğru soru şudur: hesabı kim, hangi hukuki işlemle kısıtladı? 5411 ve 5549 sayılı kanunlar ile SPK'nın kripto varlık düzenlemeleri ve TCK 282 kapsamındaki soruşturmalar birbirinden farklı merciler doğurur; kısıtlamanın kaynağı belirlenmeden yapılan itiraz, çoğu kez yanlış kapıya vurmakla sonuçlanır.
Kısıtlamanın Kaynağını Tespit Etmek
Uygulamada üç ayrı durum karıştırılır. Birincisi, bankanın kendi risk politikası veya sözleşmesel gerekçelerle uyguladığı kısıtlamadır. İkincisi, mali suçlarla mücadele mevzuatı çerçevesinde idari nitelikte alınan askıya alma kararıdır. Üçüncüsü ise yürütülen soruşturma kapsamında adli mercilerce verilen el koyma veya tedbir kararıdır. Müşteriye çoğu zaman sadece işlemin yapılamadığı bildirilir; bu nedenle ilk adım, yazılı gerekçe ve karar dayanağının bankadan talep edilmesidir.
Adli Tedbire İtiraz
Soruşturma kapsamında verilmiş bir tedbir söz konusuysa itiraz, bankaya değil ceza muhakemesi hükümlerine göre yetkili hâkimliğe yöneltilir. Bu aşamada varlığın suçtan kaynaklandığı iddiasına karşı, paranın meşru kaynağını gösteren belge zinciri kurulmalıdır: gelir beyanı, satış sözleşmesi, kripto platformundan alınan işlem dökümü ve transferlerin zincirini gösteren kayıtlar birlikte sunulduğunda savunma çok daha güçlü olur.
İdari Karar ve Bankanın Kendi İşlemi
Kısıtlama idari bir karara dayanıyorsa, işlemin iptali idari yargının konusudur. Buna karşılık bankanın sözleşmeye dayanarak yaptığı uygulamalarda uyuşmazlık özel hukuk ilişkisinden doğar; müşterinin sıfatına ve işlemin niteliğine göre tüketici mercileri ya da ticari yargı gündeme gelir. Aynı dosyada hem idari hem adli hattın işletilmesi gerekebilir; ancak dilekçeler ayrı ayrı ve doğru mercie yazılmalıdır.
İtiraz Dosyasında Bulunması Gerekenler
- Kısıtlamanın başladığı tarih ve bankaca yapılan yazılı bildirimin tamamı
- Hesap hareketlerinin kısıtlama öncesi ve sonrası dönemi kapsayan dökümü
- Kripto varlık alım satımlarında platform kayıtları ve cüzdan adresi eşleştirmeleri
- Kaynağı açıklayan sözleşme, fatura, tapu veya gelir belgeleri
- Üçüncü kişilerden gelen transferlerde gönderenin beyanı ve ilişkinin belgesi
Usule Aykırı İşlem Riski
En kritik hata, itirazın süresinde ancak yetkisiz mercie yapılmasıdır. İkinci hata, banka ile yapılan yazışmaların sözlü görüşmelerle sürdürülmesi ve itiraz iradesinin belgelenememesidir. Üçüncüsü, kaynağı açıklayan belgelerin parça parça sunulması; bu durum incelemenin uzamasına ve kısıtlamanın sürmesine yol açar.
Aktarılanlar genel bilgilendirmedir; her hesabın kısıtlanma sebebi ve buna bağlı yol farklıdır. İşlem yapmadan önce dosyanızın kaynak belgeleriyle birlikte değerlendirilmesini sağlamanız yararınıza olacaktır.