Bir banka hesabına ya da kripto varlık bakiyesine erişimin bir sabah kapanması, çoğu zaman gerekçesi ilk anda bildirilmeyen bir tedbirle karşılaşmak demektir. Aynı dosyada 5549 sayılı Kanun kapsamındaki şüpheli işlem bildirimi, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'ndan doğan yükümlülükler, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ve TCK 282'deki aklama suçu iç içe geçebilir. Bu metin, blokenin kaldırılmasında ispat yükünün nasıl karşılanacağına ve hangi anlarda başvuru hakkının eridiğine odaklanır.
Önce Blokenin Kaynağını Ayırın
Yanlış merciye yapılan başvuru, en sık görülen zaman kaybıdır. Uygulamada erişim kısıtı üç ayrı kaynaktan doğabilir ve her birinin muhatabı farklıdır:
- Adli tedbir: Bir soruşturma kapsamında hâkim kararıyla verilen el koyma veya erişim kısıtı. Muhatap soruşturma makamı ve kararı veren hâkimliktir.
- İdari kaynaklı askıya alma: Aklama şüphesi bildirimi sonrası işleme yönelik geçici durdurma. Burada takip edilecek yol, kararın niteliğine göre belirlenir.
- Kuruluşun kendi risk kararı: Sözleşme ve iç uyum politikasına dayanan kısıt. Bu ihtimalde önce kuruluşa yazılı başvuru, sonra ilgili denetim otoritesine şikâyet gündeme gelir.
Fonun Meşru Kaynağını Kuran Belge Zinciri
Bloke dosyalarında tartışma neredeyse her zaman tek bir soruya iner: para nereden geldi. Sözlü açıklama değil, tarih sırasına dizilmiş belge zinciri sonuç doğurur.
- Hesap hareketlerinin, transferin kaynağına kadar geriye doğru kesintisiz dökümü
- Transferin ekonomik gerekçesini gösteren sözleşme, fatura veya satış belgesi
- Kripto işlemlerinde borsa işlem geçmişi ile cüzdan adreslerinin eşleştirilmesi
- Beyan ve muhasebe kayıtlarıyla tutarlılık kontrolü
- Karşı tarafın kimliği ve ilişkinin ticari mantığına dair yazışmalar
Sürenin Sessizce İşlediği Anlar
Hak kaybının çoğu, sonucun kendiliğinden düzeleceği beklentisinden doğar. Tedbir kararlarına itiraz süresi kararın öğrenilmesiyle; idari nitelikli işlemlerde dava süresi tebliğle işlemeye başlar. Kuruluşa yapılan yazılı başvuruya verilen cevabın tarihi de ayrıca not edilmelidir; çünkü sonraki aşamanın süresi çoğu kez bu tarihe bağlanır. Bankayla telefonda yapılan görüşmeler süreyi durdurmaz.
Dosyayı Zayıflatan Alışkanlıklar
- Belgeleri toplu bir klasör hâlinde sunup ilişkilendirmeyi karşı tarafa bırakmak
- Blokeye konu tutarı, hesabın tamamı üzerinden tartışmak; oysa kısıt çoğu kez belirli bir işleme özgüdür
- Ekran görüntüsüne dayanmak; borsa ve banka tarafından üretilmiş resmî dökümü istememek
- Ceza soruşturması ile bankacılık ilişkisinden doğan talebi tek dilekçeye sıkıştırmak
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; hesabın tutulduğu kuruluş, kısıtın dayanağı ve soruşturmanın aşaması izlenecek yolu tümüyle değiştirebilir. Erişim kısıtıyla karşılaşan kişinin, belgeleri toplarken eş zamanlı olarak bir hukukçuyla süre haritası çıkarması yerinde olur.