Bir banka hesabına veya kripto varlık hesabına erişimin kesildiği anda müşterinin karşısına genellikle tek bir cümle çıkar: işlemleriniz geçici olarak kısıtlanmıştır. Bu cümle blokenin kimden geldiğini söylemez. 5411 ve 5549 sayılı kanunlar, SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 çerçevesinde bakıldığında, aynı görünen kısıtlamanın arkasında birbirinden tamamen farklı merciler bulunabilir. Yanlış kapıya yapılan başvuru burada yalnızca zaman değil, savunma sırası da kaybettirir.
Önce Blokenin Kaynağını Tespit Edin
Başvuru dilekçesi yazılmadan önce yanıtlanması gereken tek soru şudur: bu kısıtlamayı kim koydu? Uygulamada dört ayrı kaynak görülür.
- Bankanın kendi iç kontrolü: şüpheli işlem incelemesi kapsamında uygulanan işlem kısıtı.
- İdari tedbir: mali suçlarla mücadele mevzuatı uyarınca işlemlerin askıya alınması.
- Soruşturma tedbiri: savcılık talebi ve hâkim kararına dayanan el koyma.
- Alacak takibi: icra dairesinden gönderilen haciz müzekkeresi.
İlk üçü ceza ve idari hukuk hattına, sonuncusu tamamen ayrı bir icra hattına aittir. Haciz kaynaklı bir kısıtlamaya karşı savcılığa dilekçe vermek sonuç doğurmaz; el koyma kararına karşı bankaya itiraz etmek de aynı ölçüde etkisizdir.
Kaynağa Göre Değişen Başvuru Yolu
- Dekont, hesap hareketi ve bankadan alınacak yazılı bilgi ile kısıtlamanın dayanağı sorulur.
- Soruşturma dosyası varsa dosya numarası öğrenilerek yetkili savcılık ve mahkeme belirlenir.
- El koyma söz konusuysa itiraz, kararı veren mercie değil kanunda gösterilen itiraz merciine yöneltilir.
- İcra kaynaklı hacizde şikâyet ve itiraz yolu icra hukuku kuralları içinde işletilir.
- Kısıtlama idari nitelikteyse, idari işlemin dayanağı ve tebliği ayrıca kayda alınır.
Fon Kaynağını Anlatan Dosyanın Kurgusu
Kara para şüphesine dayalı dosyalarda savunmanın omurgası anlatı değil, izlenebilirliktir. Paranın giriş noktasından çıkış noktasına kadar kesintisiz bir akış tablosu kurulmalı; her satır bir belgeyle eşleştirilmelidir. Ücret bordrosu, satış sözleşmesi, tapu veya araç devri, kripto borsası işlem dökümü ve transfer açıklamaları aynı kronolojide birleştirildiğinde, açıklanamayan boşluklar da erkenden görülür. Boşluk kalan her kalem, sonraki aşamada karşı tarafın en güçlü argümanı hâline gelir.
Sık Yapılan Merci Hataları
Uygulamada en çok görülen üç yanlış şunlardır: bankaya yapılan yazışmanın hukuki itiraz sayılması, üçüncü kişi hesabına yansıyan kısıtlamada malik sıfatının hiç ileri sürülmemesi ve kripto varlıklarda platformun bulunduğu ülkenin mevzuatının Türk hukuku ile karıştırılması. Her üç hâlde de dosya, esasa hiç girilmeden usul aşamasında tıkanır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacı taşır. Blokenin kaynağı, tutar ve hesabın niteliği değiştikçe izlenmesi gereken yol da değişir; işlem dosyanız incelenmeden kesin bir yöntem önerilemez.