Kripto varlık vaadiyle yapılan dolandırıcılıklarda mağdurun kaybı tek bir işlemden değil, birbirine bağlı bir ödeme zincirinden doğar. Bu zincirin haritası çıkarılmadan ne bankaya itiraz doğru kurulabilir ne de dava doğru mahkemede açılabilir. Bu rehber, itiraz ve dava yolunu zincir üzerinden ele alıyor.
Önce zinciri çıkarın
- Paranın çıktığı hesap ve işlem türü: havale, EFT, kart ödemesi veya sanal POS
- İlk alıcı: gerçek kişi hesabı mı, şirket hesabı mı, ödeme kuruluşu mu?
- Ara duraklar: para transferinin bölündüğü hesaplar
- Kripto ayağı: hangi platforma, hangi cüzdan adresine aktarıldığı
Bu haritanın değeri, sorumluluk tartışmasının hangi halkada yürütüleceğini göstermesidir. Kart ile yapılan ödemelerde itiraz mekanizması, doğrudan havaleye göre farklı işler; bu ayrım baştan yapılmalıdır.
Banka ve ödeme kuruluşuna itirazın kurulması
İtiraz dilekçesinde yalnızca aldatıldığınızı belirtmek yeterli değildir. İşlemin olağan müşteri davranışına aykırılığı, kısa aralıkla yapılan tekrarlı transferler, limit ve alıcı tanımlarındaki ani değişiklikler ile kuruluşun uyarı yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği somut olarak yazılmalıdır. İtirazın kayıt numarası alınmalı, sözlü görüşmelere değil yazılı başvuruya dayanılmalıdır. Kuruluş cevabı olumsuzsa, bu cevap sonraki aşamada delil olur.
Ceza yolu ve varlığın dondurulması
Savcılığa yapılacak şikâyette; alıcı hesap bilgileri, işlem dekontları, platform yazışmaları ve tanıtım materyalleri sunulmalı, hesaplar üzerinde tedbir ve elkoyma talebi açıkça dile getirilmelidir. 5549 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim yükümlülükleri ve şüpheli işlem mekanizması, soruşturmada izin verilen ölçüde iz sürmeyi kolaylaştırır. Suçtan kaynaklanan malvarlığının aklanmasına ilişkin TCK hükümleri, paranın el değiştirdiği halkalar bakımından gündeme gelebilir.
Hukuk davasında görev ve yetki
Talep doğrudan dolandırana yöneltiliyorsa haksız fiil hükümleri; bankaya veya ödeme kuruluşuna yöneltiliyorsa sözleşmesel sorumluluk ve özen yükümlülüğü tartışılır. Müşterinin tüketici sıfatı taşıdığı ilişkilerde tüketici mahkemesi, ticari nitelikli ilişkilerde asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri, haksız fiilin işlendiği yer ve zararın doğduğu yer birlikte değerlendirilir. Yurt dışında kurulu platformlar bakımından tebligat ve tanıma–tenfiz sorunları baştan hesaba katılmalıdır.
Süre baskısı iki yönlüdür
- Kuruluşa itiraz için sözleşmede öngörülen kısa süreler
- Haksız fiil tazminatında öğrenmeye bağlı süre ve üst süre
- Log ve kayıtların saklama sürelerinin dolması riski
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; ödeme yöntemi ve platformun konumu stratejiyi tümüyle değiştirir. Dekont ve yazışmalar elinizdeyken hukuki değerlendirme alınması, tahsil ihtimalini korumak açısından belirleyicidir.