Kripto varlık vaadiyle yapılan dolandırıcılıklarda para çoğu zaman banka havalesi ya da kart işlemiyle sistemden çıkar. Bu nedenle mağdurun ilk hamlesi genellikle bankaya itiraz olur. Ancak itirazın sonuç vermesi kadar, sonraki hukuki adımın doğru mercie yöneltilmesi de belirleyicidir. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile SPK kripto düzenlemeleri ekseninde hazırlanan bu rehber, kripto dolandırıcılık dosyasının mahkeme ve yetki boyutuna odaklanıyor.
İlk 72 Saat: Para İzinin Soğumadan Takibi
Havale ve EFT işlemlerinde alıcı hesabın bloke edilebilmesi için hızlı hareket etmek gerekir. Bankaya yapılan yazılı itiraz, işlem numaraları ve alıcı hesap bilgileriyle birlikte kayda geçirilmelidir. Eş zamanlı olarak Cumhuriyet başsavcılığına şikayette bulunulması, hesaplar üzerinde tedbir uygulanmasının önünü açar. Kart işlemlerinde ise ters ibraz süreci ayrı kurallara tabidir ve süre sınırlıdır. Bu aşamada yapılan yazışmaların tamamı, ileride açılacak davanın delil dosyasını oluşturur.
Muhatabı Doğru Belirlemek
- Yurt içinde faaliyet gösteren platform: sözleşmesel ve varsa lisans yükümlülükleri çerçevesinde sorumluluk
- Yurt dışı merkezli platform: tebligat ve icra edilebilirlik sorunları nedeniyle ayrı strateji
- Aracı gerçek kişiler ve para transferine hesabını açanlar: haksız fiil sorumluluğu ve TCK 282 kapsamındaki değerlendirme
- Banka: 5549 sayılı Kanundan doğan tanıma ve şüpheli işlem bildirimi yükümlülüklerinin gereği gibi yerine getirilip getirilmediği
Görevli Mahkemenin Tayini
Mağdur, bankayla arasındaki ilişkide bireysel müşteri konumundaysa tazminat talebi çoğunlukla tüketici mahkemesinin görev alanına girer. Yatırım amacıyla kurulan ve ticari nitelik taşıyan ilişkilerde asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Dolandırıcılığı gerçekleştiren gerçek kişilere karşı açılacak haksız fiil davası ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu ayrım gözetilmezse dosya görev yönünden reddedilir ve zaten sıkışık olan takvim daha da daralır.
Yetki ve Yabancılık Unsuru
Haksız fiilde zararın doğduğu yer mahkemesi yetkilidir; bu, mağdurun hesabının bulunduğu yer üzerinden yetki kurulmasına imkan tanıyabilir. Platform yurt dışı merkezliyse kullanıcı sözleşmesindeki yetki ve tahkim şartları incelenmelidir. Tüketici sıfatını taşıyan kullanıcı aleyhine ağır sonuç doğuran bu tür şartların bağlayıcılığı tartışmaya açıktır. Kararın tanınması ve tenfizi ihtimali, dava açılmadan önce hesaba katılmalıdır.
Geri Ödeme Teklifi mi, Dava mı?
Platform veya aracı kişiler zaman zaman kısmi geri ödeme önerir. Bu tekliflerde iki risk vardır: metnin tüm talepleri kapatan geniş bir ibra içermesi ve ödemenin taksitlere yayılarak zamanaşımının tüketilmesi. Kabul edilecekse ödeme takvimi, temerrüt sonucu ve ceza soruşturmasındaki şikayetin durumu ayrı ayrı düzenlenmelidir. Şikayetten geri çekilme taahhüdü içeren metinler ayrıca değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Para akışının biçimi, platformun statüsü ve elinizdeki yazışmalar izlenecek yolu değiştirebileceğinden, itiraz ve şikayet dilekçelerinizi hazırlarken mesleki destek almanız önerilir.