Kripto varlık üzerinden yürütülen dolandırıcılıklarda kaybın büyüklüğü kadar hızı da belirleyicidir. Para genellikle önce bir banka hesabına, oradan aracı hesaplara ve nihayet zincir üstü adreslere taşınır. Hukuki mücadelenin ilk hedefi bu zincirin durdurulması, ikinci hedefi ise sorumluluğun kime ait olduğunun ortaya konmasıdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5549 sayılı suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin düzenleme, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ve TCK'nın 282. maddesi bu alanın çerçevesini oluşturur.
Önce para izini kesmek
Havale veya EFT yeni yapılmışsa, gönderen bankaya derhal yazılı bildirimde bulunulması ve alıcı hesaba bloke konulması talebi iletilmesi gerekir. Aynı anda savcılığa başvurularak hesaplara tedbir konulması istenmelidir. Bu iki adım eş zamanlı yürütülmezse, banka çoğu zaman hukuki dayanak bulunmadığı gerekçesiyle işlem yapmaz.
Bankaya yapılacak başvuruda yer alması gerekenler
- İşlem tarihi, saati, tutarı ve referans numarası.
- Alıcı hesabın IBAN bilgisi ve varsa unvan bilgisi.
- Dolandırıcılığın anlatımı ve talebin açık ifadesi.
- Yanıtın yazılı olarak istendiğine dair beyan.
İtirazın hukuki niteliğini doğru kurmak
Kart işlemine itiraz ile havale işlemine itiraz aynı rejime tabi değildir. Kartla yapılan yetkisiz işlemlerde bildirim yükümlülüğü ve sorumluluk paylaşımı özel kurallara bağlıdır; kendi iradesiyle gerçekleştirilen havalede ise tartışma bankanın müşterisini tanıma ve şüpheli işlem bildirimi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği üzerinde yürür. Dilekçenin bu ayrım gözetilmeden yazılması, savunmanın kolayca çürütülmesine yol açar.
Zamanaşımı ile hak düşürücü sürenin ayrımı
Ceza şikâyeti, bankaya itiraz ve haksız fiile dayalı tazminat talebi üç ayrı zaman ekseninde ilerler. Şikâyette gecikme delilin kaybolmasına; itirazda gecikme bankanın sorumluluğunu tartışılır hale getirmesine; tazminatta gecikme ise talebin tümden reddine yol açabilir. Uygulamada en sık görülen hata, mağdurun aylarca platformla yazışıp para iadesi vaadine güvenmesi ve bu sırada takvimi yitirmesidir.
Dosyanın ilk haftasında toplanacaklar
- Tüm banka dekontları ve hesap ekstresi.
- Platformla yapılan yazışmaların tamamı ve varsa hesap ekran görüntüleri.
- Cüzdan adresleri, işlem kimlikleri ve transfer tarihleri.
- Tanıtım, reklam ve yönlendirme mesajlarının kaynak bilgisiyle kaydı.
- Aracı kişilere yapılan ödemelerin belgeleri.
İkinci aşamaya hazırlık
Şikâyetin takipsizlikle sonuçlanma ihtimaline karşı itiraz gerekçesi baştan kurgulanmalı; hukuk yolunda ise talebin hangi sorumluya karşı yöneltileceği ve hangi hukuki sebebe dayandırılacağı önceden belirlenmelidir. Aynı olay için birden çok sorumluya karşı farklı gerekçelerle talep yöneltilebilir.
Bu metin genel bilgi verir; para akışının yapısı ve tarafların sıfatı her dosyada değişir. Tutarın büyük olduğu durumlarda ilk günden hukuki destekle hareket etmek, zincirin durdurulması bakımından belirleyici olabilir.