Kripto varlık işlemleri sonrasında banka hesabının kullanılamaz hâle gelmesi, çoğu kişinin ilk kez karşılaştığı bir durumdur. Burada belirleyici soru şudur: blokenin kaynağı bankanın kendi risk değerlendirmesi mi, 5549 kapsamındaki bir işlem mi, yoksa soruşturma kapsamında verilmiş bir el koyma kararı mı? 5411, 5549, SPK'nın kripto varlık düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde bu ayrım yapılmadan yapılan başvurular çoğunlukla yanlış kapıya varır.
Blokenin Kaynağını Belirlemek
İlk adım, hesap üzerindeki kısıtın hukuki niteliğini öğrenmektir. Banka kaynaklı bir kısıt ile adli merci kararına dayanan el koyma, hem itiraz mercii hem de süre bakımından tamamen farklıdır. Bu nedenle hesap sahibinin bankadan yazılı bilgi talep etmesi, kısıtın dayanağını ve varsa dosya numarasını öğrenmesi gerekir. Dayanak bilinmeden yazılan dilekçe, doğru merci önünde bile sonuç doğurmaz.
Üç Ayrı Hat, Üç Ayrı Merci
- Banka kaynaklı kısıt: önce bankaya yazılı itiraz, ardından ilgili denetim ve şikâyet mekanizmaları ile özel hukuk yolu
- Soruşturma kapsamındaki el koyma: kararı veren merci gözetilerek ceza muhakemesi hükümlerine göre itiraz
- Mahkemece verilmiş tedbir: tedbiri veren mahkeme nezdinde kaldırma talebi ve kanun yolu
Paranın Kaynağını Belgeleyen Dosya
Bloke dosyalarında en belirleyici unsur, hesaba giren tutarın izlenebilir bir geçmişe sahip olmasıdır. Borsa hesap ekstreleri, cüzdan adresleri ve işlem kimlikleri, alım satım kayıtları, karşı tarafla yazışmalar ve varsa vergi beyanları tek bir kronoloji hâlinde düzenlenmelidir. Zincir üzerindeki hareketlerin tarih sırasıyla eşleştirilmesi, iyi niyetli üçüncü kişi konumunun ortaya konmasında belirleyici olur.
Mağdur ile Şüpheli Konumunun Ayrışması
Aynı olayda kişi hem dolandırılan taraf hem de parası kendisine aktarılmış hesap sahibi olabilir. Bu iki konum farklı dilekçe kurgusu gerektirir. Dolandırılan taraf için öncelik suç duyurusu ve para akışının izlenmesiyken, hesabına ilgisiz bir havale gelmiş kişi için öncelik konumunun açıklığa kavuşturulması ve kısıtın kaldırılmasıdır. İki kurgunun aynı metinde birleştirilmesi, beyanların birbirini zayıflatmasına yol açar.
Sıralı Uygulama
- Kısıtın dayanağı ve kapsamı yazılı olarak öğrenilir.
- Hesap hareketleri, ilgili döneme ait tüm kayıtlarla birlikte çıkarılır.
- İtiraz, kaynağına göre doğru mercie ve süresinde yöneltilir.
- Zorunlu ödemeler için kısmi kaldırma talebi ayrıca gündeme getirilir.
- Ret hâlinde, yeni belge ve gelişmelerle ikinci bir talep planlanır.
Aktarılanlar genel çerçeve niteliğindedir. Blokenin dayanağı, işlem hacmi ve soruşturmanın aşaması izlenecek yolu doğrudan etkiler; adım atmadan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması gerekir.