Kripto varlık işlemleriyle bağlantılı bir şüphe doğduğunda banka hesabının veya platform bakiyesinin kullanılamaz hâle gelmesi, kişiyi aynı anda iki cephede hareket etmek zorunda bırakır: bir yandan blokenin kaldırılması, diğer yandan uğranılan kaybın takibi. Hesap blokesi tek bir kaynaktan doğmadığından, itirazın hangi mercie yapılacağı da blokeyi kimin koyduğuna bağlıdır. Aşağıda 5411, 5549 sayılı Kanunlar, SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde merci analizi yapılmaktadır.
Blokenin Kaynağını Doğru Tespit Etmek
Uygulamada birbirine karıştırılan üç ayrı durum vardır. Birincisi, savcılık talebiyle ve hâkim kararına dayanan el koyma ya da tedbir; ikincisi, idari mevzuattan doğan işlem kısıtlaması; üçüncüsü, bankanın veya platformun kendi iç risk politikası gereği uyguladığı geçici kısıtlamadır. Bunlar aynı adı taşısa da itiraz yolları farklıdır. Bu nedenle ilk adım, kısıtlamanın dayanağının kurumdan yazılı olarak sorulmasıdır; dayanak öğrenilmeden yapılan başvurular çoğu kez yanlış kapıya gider.
Adli Karara Dayanan Blokede İzlenecek Yol
Koruma tedbiri niteliğindeki el koyma kararlarına karşı sulh ceza hakimliğine itiraz edilir; itiraz süreye tabidir ve karar tebliğ edildiğinde takvim işlemeye başlar. Şüphelinin dosyaya erişimi kısıtlanmışsa, kısıtlama kararının kaldırılması ayrıca talep edilir. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama isnadıyla açılan dosyalarda görev ağır ceza mahkemesindedir; yer yönünden yetki ise işlemin gerçekleştiği ya da hesabın bulunduğu yere göre belirlenir.
İdari ve Sözleşmesel Kısıtlamalar
Yükümlü kuruluşların şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğü 5549 sayılı Kanundan doğar. Bu bildirim tek başına suç isnadı anlamına gelmez; ancak hesap hareketlerinin incelenmesine yol açabilir. Platformun kullanıcı sözleşmesine dayanarak uyguladığı kısıtlamalarda ise uyuşmazlık özel hukuk alanındadır ve talep, sözleşme hükümleri ile tüketici ya da ticari dava ayrımına göre yönlendirilir.
Zincir Delillerinin Eksikliği
Kripto uyuşmazlıklarında en sık rastlanan boşluk, paranın izinin belgelenememesidir. Dosyaya konması gereken kayıtlar şunlardır:
- İşlem hash bilgileri, cüzdan adresleri ve zaman damgaları
- Platform işlem geçmişinin dışa aktarılmış tam dökümü
- Fiat giriş ve çıkışlarını gösteren banka dekontları
- Fonun kaynağını açıklayan satış, maaş veya kredi belgeleri
- Karşı tarafla yapılan yazışmaların ve tanıtım vaatlerinin kayıtları
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; blokenin dayanağı, isnadın türü ve işlem hacmi sonucu belirleyici biçimde etkiler. Hesabı kısıtlanan veya kripto işlemleri nedeniyle soruşturmayla karşılaşan kişilerin, itiraz süreleri işlerken bu alanda çalışan bir avukatla ilerlemesi önerilir.