Kripto varlık üzerinden gerçekleşen dolandırıcılıkta zararın büyüklüğünden çok, paranın hangi hızla takip edildiği belirleyicidir. Transfer edilen varlık kısa süre içinde birden çok cüzdana bölünebilir, farklı platformlara aktarılabilir ve nakde çevrilebilir. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ile TCK 282 hükmü bu takibin hukuki çerçevesini oluşturur.
Şikâyetin Nereye Yapılacağı
Soruşturma, suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığında yürütülür. Uygulamada mağdurun bulunduğu yer, para transferinin gerçekleştiği yer ve platformun Türkiye'deki temsilcisinin adresi farklı olabildiğinden yetki tartışması doğabilir. Bu tartışma dosyanın devrine ve zaman kaybına yol açtığından, dilekçede işlemin hangi cihazdan, hangi il sınırları içinde ve hangi banka hesabı kullanılarak yapıldığı açıkça gösterilmelidir. El koyma ve hesap hareketlerinin durdurulmasına ilişkin kararlar bakımından ise sulh ceza hâkimliği devrededir.
İz Sürmenin Teknik Omurgası
- İşlem karma değerleri ve cüzdan adreslerinin eksiksiz listelenmesi
- Fiat çıkışın gerçekleştiği banka hesabının ve alıcı adının tespiti
- Platform üzerindeki hesap açılış kayıtları ve kimlik doğrulama verileri
- Transferlerin saat bazında sıralanmış bir zaman çizelgesine dökülmesi
- Yurt dışı platform söz konusuysa adli iş birliği talebinin erken gündeme getirilmesi
Neden İlk Gün Kritik
Kripto transferleri geri alınamaz nitelikte olduğundan iade ancak varlığın bir hizmet sağlayıcıda tutulduğu aşamada mümkün olur. Varlık nakde çevrilip birden çok hesaba dağıtıldığında hem tespit zorlaşır hem de iyiniyetli üçüncü kişi savunmaları devreye girer. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde tedbir ve el koyma talebinin somut cüzdan adresleri ve hesap numaralarıyla birlikte ilk anda ileri sürülmesi gerekir.
Ceza Yolu ile Tazminat Yolunun Ayrılması
Soruşturma yürürken uğranılan zararın tahsili için ayrıca hukuk davası açılması gündeme gelebilir. Ceza dosyasındaki delillerin hukuk dosyasına aktarılması mümkün olmakla birlikte, iki yolun zamanaşımı hesabı farklıdır. Ayrıca platformun kusuru tartışılıyorsa, hizmet sağlayıcının yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği ayrı bir sorumluluk incelemesi gerektirir. Yatırım vaadiyle toplanan paralarda ise faaliyetin izinsiz yürütülüp yürütülmediği ayrıca değerlendirilir.
Mağdurun Kontrol Listesi
- Tüm işlem kayıtları ve yazışmalar değiştirilmeden yedeklenir.
- Banka ve platforma yazılı bildirim yapılır, kayıt numarası alınır.
- Şikâyet dilekçesine cüzdan adresleri ve hesap bilgileri eklenir.
- El koyma talebi ilk dilekçede açıkça yazılır.
- Zamanaşımı hesabı ceza ve hukuk yolu için ayrı ayrı yapılır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Her dosyada transfer zinciri farklı olduğundan, kayıp fark edildiği anda konuya hâkim bir hukukçuyla çalışmak takibin başarı ihtimalini artırır.