Hesabına erişemeyen bir kişinin ilk refleksi bankayı aramaktır. Oysa blokenin kaynağı çoğu zaman bankanın kendi kararı değildir; arkasında adli bir tedbir ya da idari bir işlem bulunur. Doğru itiraz mercii, blokenin hukuki kaynağı belirlenmeden seçilemez ve yanlış kapıya yapılan başvuru, sınırlı olan itiraz süresini tüketir.
Önce Kaynağı Tespit Etmek
Bankadan alınacak bilgide işlemin dayanağının hangi kurum ve hangi karar olduğu sorulmalıdır. Uygulamada üç farklı tablo görülür: mahkeme veya hâkimlik tarafından verilmiş bir koruma tedbiri, idari nitelikte bir işlem ve 5411 sayılı Kanun ile bankanın kendi mevzuat yükümlülüklerinden doğan geçici kısıtlama. Bu üç durumun itiraz yolu birbirinden farklıdır ve dilekçenin muhatabı buna göre değişir.
Adli Tedbire Karşı İtiraz
Soruşturma kapsamında verilmiş bir el koyma veya erişim kısıtlaması söz konusuysa, itiraz kararı veren mercie sunulur ve incelemeyi kanunda gösterilen merci yapar. Bu aşamada dosyanın kısıtlılık durumu, itiraz dilekçesinin nasıl kurulacağını belirler. 5549 sayılı Kanun kapsamındaki şüpheli işlem bildirimlerinin tek başına suçun varlığını göstermediği, paranın kaynağını gösteren belgelerle birlikte ortaya konmalıdır. TCK 282 kapsamındaki bir isnat varsa, malvarlığının hukuka uygun kaynağına ilişkin belge zinciri dosyanın omurgasıdır.
İdari İşlem Görünümündeki Kararlar
Blokenin dayanağı idari bir işlemse, itiraz ve dava yolu idari yargıya taşınır. Bu ayrım gözden kaçtığında dilekçe sulh ceza hâkimliğine verilir ve görev yönünden reddedilir. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarındaki kısıtlamalarda ise SPK kripto düzenlemeleri çerçevesindeki yükümlülükler ile adli tedbirin birbirinden ayrılması gerekir.
Bankaya Yapılan Başvurunun Sınırı
- Banka, adli merciin kararını kendiliğinden kaldıramaz; başvuru yalnızca bilgi edinme değeri taşır.
- Buna karşılık bankanın kendi kararına dayanan kısıtlamalarda, önce kuruma yazılı başvuru yapılması gerekir.
- Hesap hareketleri, gelen havalenin göndericisi ve açıklama alanları itiraz ekinde sunulmalıdır.
- Ticari faaliyetin durmasından doğan zarar, ayrı bir talep olarak baştan planlanmalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; blokenin dayanağı ve soruşturmanın aşaması izlenecek yolu tümüyle değiştirebilir. İtiraz süreleri kısa olduğundan, önce dayanak kararı öğrenip bir hukukçuyla değerlendirmeniz gerekir.