Hesaplara erişimin aniden kapanması durumunda ilk refleks bankayla tartışmak olur; oysa banka çoğu zaman kararın sahibi değil uygulayıcısıdır. Doğru adımı atabilmek için önce kısıtlamanın hukuki kaynağını teşhis etmek gerekir. Kaynak yanlış belirlenirse dilekçe hiçbir sonuç doğurmaz ve dosya, itiraz süresi işlerken beklemede kalır.
Blokenin kaynağını teşhis etmek
- İşlemin ertelenmesi: 5549 sayılı Kanun kapsamında şüpheli işlem bildirimi üzerine MASAK Başkanlığı'nca alınan, süreli ve idari nitelikte bir tedbirdir.
- Adli el koyma: Bir soruşturma kapsamında hâkim kararına dayanan tedbirdir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcılık emriyle uygulanıp hâkim onayına sunulur.
- Kamu alacağı takibi: Vergi veya prim borcu nedeniyle uygulanan haciz, tamamen farklı bir mevzuata dayanır.
- Bankanın kendi kararı: Uyum birimi kaynaklı kısıtlamalar, kamu makamı kararı olmadan da uygulanabilir.
Hesap özetindeki açıklama satırı, bloke kaydının tarihi ve bankadan yazılı olarak talep edilecek bilgi notu, bu teşhisin üç temel dayanağıdır.
Hangi merciye, hangi sıfatla başvurulur?
Adli el koymaya karşı başvuru, kararı veren hâkimliğe yapılır ve itiraz mercii ceza muhakemesi kurallarına göre belirlenir. Başvuruyu yapan kişinin dosyadaki sıfatı da önemlidir: şüpheli, malen sorumlu ya da üçüncü kişi konumunda olmak, dosyaya erişim ve talep hakkını değiştirir. Hesabı bloke edilen kişi soruşturmanın tarafı değilse, malvarlığı üzerindeki hakkını göstererek talepte bulunması gerekir. İdari nitelikteki erteleme kararlarında ise izlenecek yol farklıdır; bu ayrım gözden kaçırıldığında ceza hâkimliğine yapılan başvuru merci yönünden reddedilir.
Paranın izlenmesi: kaynak belgesi zinciri
Aklama isnadına ilişkin dosyalarda tartışma tek bir soruya indirgenir: paranın kaynağı meşru mudur? Bu soruyu ancak kesintisiz bir belge zinciri cevaplar.
- Fonun ilk girişi: maaş bordrosu, tapu satış bedeli, şirket kâr payı kararı, miras paylaşım belgesi.
- Ara transferler: hesaplar arası her hareketin karşılığı olan sözleşme, fatura veya dekont.
- Vergisel görünüm: beyannameler ve mali müşavir kayıtlarıyla tutarlılık.
- Zamanlama: fonun girişi ile şüpheli görülen işlem arasındaki sürenin açıklanması.
Kripto varlıklarda ek katman
Kripto varlık platformlarındaki hareketler, banka kayıtlarından farklı olarak zincir üzerinde de izlenebilir. Bu, savunma açısından iki yönlü çalışır: fonun kaynağını göstermeyi kolaylaştırırken, aracı cüzdanlardan geçen transferler açıklama yükünü artırır. Platform çıktısının işlem kimliğiyle birlikte sunulması, ekran görüntüsüne göre çok daha güçlü bir belgedir. Sermaye piyasası mevzuatındaki kripto düzenlemeleri kapsamındaki hizmet sağlayıcılardan alınacak resmî işlem dökümü de aynı işlevi görür.
İtiraz dilekçesinde en sık yapılan usul hataları
Talebin muhatabını yanlış göstermek, kısıtlamanın hangi hesap ve hangi tutar bakımından kaldırılmasının istendiğini yazmamak, dayanak belgeleri dilekçeye eklemeden "sunulacaktır" demek ve orantılılık tartışmasını hiç açmamak. Özellikle geçim, maaş ödemesi veya vergi yükümlülüğü gibi zorunlu ihtiyaçlara ilişkin somut talepler ayrıca ve gerekçelendirilerek ileri sürülmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Kısıtlamanın dayanağı ve dosyanın aşaması izlenecek yolu tümüyle değiştirdiğinden, hesabın kapandığı ilk günlerde belgelerin derlenmesine başlanması ve süreç için hukuki değerlendirme alınması önerilir.