Ödeme ve elektronik para kuruluşları nezdindeki bir cüzdanın veya üye iş yeri hesabının kısıtlanması, banka blokesinden farklı bir tabloya işaret eder. Burada muhatap çoğu zaman tek değildir: kuruluşun kendi risk kararı, bir soruşturma kapsamındaki adli talep ve 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler aynı anda devrede olabilir. Bu katmanlar ayrıştırılmadan yapılan başvuru sonuç vermez.
Kısıtın Muhatabını Doğru Belirlemek
İlk soru, hesabın hangi kararla kısıtlandığıdır. Kuruluş kendi sözleşmesi ve risk politikası uyarınca hareket ediyorsa uyuşmazlık özel hukuk alanındadır ve muhatap doğrudan kuruluştur. Bir savcılık talebi veya hâkimlik kararı varsa muhatap kuruluş değil, kararı veren mercidir ve kuruluşa yapılacak başvuru sonuç doğurmaz. 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ile ödeme hizmeti sağlayıcıları arasındaki denetim rejimi farklılık gösterdiğinden, muhatabın yanlış seçilmesi haftalarca kayıp anlamına gelir.
Görevli Mahkeme: Ticari İş mi, Tüketici İşlemi mi
Hesap sahibi ticari faaliyeti kapsamında hizmet alıyorsa uyuşmazlık ticari nitelik taşır ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir; bu halde parasal talepler bakımından dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Hesap kişisel kullanım amaçlıysa tüketici mahkemesi görevli olabilir. Aynı kişinin hem bireysel hem ticari cüzdanı bulunduğunda, hangi hesabın kısıtlandığı ve hangi sıfatla işlem yapıldığı belgelenmelidir; bu tespit yapılmadan açılan dava görev yönünden reddedilebilir.
Kripto Varlık Boyutu
İşlem zinciri bir kripto varlık hizmet sağlayıcısını da kapsıyorsa, SPK kripto düzenlemeleri kapsamındaki yükümlülükler ayrıca değerlendirilir. Aklama şüphesi TCK 282 kapsamında bir soruşturmaya dönüşmüşse, hesabın serbest bırakılması talebi artık idari veya sözleşmesel bir talep değil, ceza muhakemesi içinde ileri sürülecek bir taleptir.
Delil Eksikliğinin Yol Açtığı Kayıplar
- Kısıt bildiriminin metni ve tarihinin kayıt altına alınmaması
- Üye iş yeri hesaplarında satış belgeleri ile hesap hareketlerinin eşleştirilmemesi
- Karşı taraf iadelerinin ve itirazlı işlemlerin ayrıştırılmaması
- Sözleşme ve kullanım koşullarının kısıt tarihinde yürürlükte olan sürümünün saklanmaması
- Fon kaynağını gösteren fatura, sözleşme ve vergi kayıtlarının hazırlanmaması
Adım Adım Hareket Planı
- Kuruluştan kısıtın dayanağı ve süresi yazılı olarak sorulur.
- Cevaba göre adli, idari ve sözleşmesel yol arasında ayrım yapılır.
- Fon kaynağı dosyası, işlem bazında belgelerle hazırlanır.
- Ticari nitelikteki parasal talepler için arabuluculuk aşaması planlanır.
- Bakiyenin kısmen serbest bırakılması talebi ayrı bir kalem olarak ileri sürülür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ödeme kuruluşları nezdindeki kısıtlarda süreç, kısıtın kaynağına ve hesap sahibinin sıfatına göre tamamen değiştiğinden, bildirim alındıktan sonra belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması önerilir.