Dolandırıcılık sonrası tahsil şansı, çoğunlukla paranın hangi hesaplardan geçtiğinin ne kadar erken ortaya konduğuna bağlıdır. Fonlar ödeme kuruluşları ve kripto varlık platformları arasında dolaştıkça iz sürmek zorlaşır. 5411 sayılı Kanun, 5549 sayılı Kanun, sermaye piyasası mevzuatındaki kripto varlık düzenlemeleri ve Türk Ceza Kanunu'nun aklama suçunu düzenleyen 282. maddesi çerçevesinde bu rehber, izleme ve koruma adımlarını sıraya koyar.
İlk saatlerde toplanacak işlem verisi
Para hareketinin izlenebilmesi için işlemin kimlik bilgileri eksiksiz çıkarılmalıdır. Havale ve EFT işlemlerinde referans numarası, gönderim saati, alıcı ad ve hesap bilgisi; kripto işlemlerinde ise işlem özeti, cüzdan adresi ve ağ bilgisi kayıt altına alınmalıdır. Platform üzerinden yapılan işlemlerde ise hesap açılış kayıtları, doğrulama adımları ve destek yazışmaları ayrıca istenmelidir.
Zincirin nerede kesildiğini belirlemek
Paranın izlenmesinde kritik nokta, fonun banka sisteminden çıkıp farklı bir yapıya geçtiği andır. İzleme yapılırken şu geçişler ayrı ayrı işaretlenmelidir:
- Banka hesabından ödeme kuruluşu hesabına geçiş
- Ödeme kuruluşundan platform hesabına aktarım
- Platform içinde farklı varlıklara dönüştürme işlemleri
- Dış cüzdana çekim ve ardından yapılan bölünmeler
- Nakde dönüş noktaları ve bunları gerçekleştiren hesap sahipleri
Koruma tedbiri talebinde somutluk şartı
Hesaplara ilişkin koruma tedbiri talepleri, hangi hesabın hangi işlemle uyuşmazlığa bağlandığı gösterilmeden sonuç vermez. Talep dilekçesinde işlem referansları, tutarlar ve zaman sırası tablo hâlinde sunulmalı; talebin kapsamı uyuşmazlık konusu tutarla orantılı tutulmalıdır. Genel ve sınırsız kapsamlı taleplerin karşılanma ihtimali düşüktür.
Şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğü olan taraf
Yükümlü kuruluşlar bakımından mesele farklıdır. Burada risk, işlemin kendisinden çok müşteri tanıma adımlarının, kimlik doğrulamanın ve bildirim süreçlerinin belgelenmemiş olmasıdır. İnceleme hâlinde sunulacak dosyada iç kontrol prosedürleri, uyum görevlisi kayıtları ve işlem izleme sisteminin ürettiği uyarıların nasıl değerlendirildiği yer almalıdır. Bildirim yapılmış olması tek başına yeterli sayılmaz; bildirim öncesi değerlendirme sürecinin de gösterilmesi beklenir.
Ceza ve hukuk yollarının eş zamanlı yürütülmesi
Suç duyurusu ile alacağın tahsiline yönelik hukuk yolu birbirinin alternatifi değildir. Soruşturmada elde edilen kayıtlar hukuk davasında delil olarak kullanılabileceğinden, iki sürecin takvimi birlikte kurulmalıdır. Yurt dışı unsurlu işlemlerde ise bilgi taleplerinin uzun sürebileceği hesaba katılmalı ve zamanaşımı ile takip süreleri buna göre planlanmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; işlem yapısı, kullanılan kuruluşlar ve tarafların sıfatı sonucu değiştirir. Fon hareketi fark edildiğinde vakit kaybetmeden işlem kayıtlarıyla birlikte hukuki destek alınması, izleme şansını belirgin biçimde artırır.