Haciz işlemine karşı borçlunun elinde etkili araçlar vardır; ancak bu araçların neredeyse tamamı çok kısa sürelere bağlıdır. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru, işlemin hukuka aykırılığı ne kadar açık olursa olsun incelenmez. Bu rehber İİK ve HMK ekseninde borçlunun başvuru yollarını görev ve süre ekseninde sıralar.
Şikâyet ile İtiraz Aynı Şey Değildir
Uygulamada en çok karıştırılan ayrım budur. Borca veya imzaya itiraz, ödeme emrine karşı ve icra dairesine yapılır; takibi durdurur. Buna karşılık icra memurunun yaptığı işlemin kanuna aykırı olduğu iddiası şikâyet konusudur ve icra mahkemesine yöneltilir. Şikâyet kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; ayrıca tedbir talep edilmelidir. Yanlış yola başvurulduğunda hem süre işlemeye devam eder hem de işlem geçerliliğini korur.
Süreler: Yedi Gün Kuralı ve İstisnaları
- İcra memurunun işlemine karşı şikâyet, kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır.
- Haczedilmezlik iddiası, haczin öğrenilmesinden itibaren aynı kısa süreye tabidir; sürede yapılmayan itiraz hakkı düşürür.
- Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet süreye bağlı değildir.
- Kamu düzenine aykırılık oluşturan işlemler süresiz şikâyete konu olabilir; ancak bu istisnanın kapsamı dardır.
- İstihkak iddiasında, haciz sırasında veya öğrenmeden sonraki kısa süre içinde bildirim yapılması gerekir.
Haczedilemeyen Mal ve Haklar Denetimi
Borçlunun en sık kullandığı savunma, haczedilen malın veya gelirin kanunen haczedilemeyecek nitelikte olmasıdır. Maaş ve ücretin ancak belirli oranda haczedilebilmesi, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli eşyanın haczedilememesi, emekli aylıkları bakımından öngörülen özel korumalar bu kapsamdadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bazı hâllerde borçlunun önceden verdiği muvafakatin sonucu değiştirebilmesidir; takip öncesinde imzalanan bir belgeye dayanılıyorsa bunun geçerliliği ayrıca tartışılmalıdır. Haczedilmezlik şikâyeti sürede yapılmazsa, mal satılabilir hâle gelir.
Üçüncü Kişinin Malı Haczedildiğinde
Borçlunun elinde bulunan ancak üçüncü kişiye ait olan mallar için istihkak prosedürü işler. Bu yolda mülkiyeti gösteren fatura, sözleşme ve kayıt belgeleri zamanında sunulmalıdır. İstihkak davası açıldığında takibin durup durmayacağı ayrı bir karara bağlıdır; bu nedenle dava dilekçesinde satışın durdurulması ayrıca istenmelidir. Aynı adreste birden fazla kişinin oturduğu hâllerde, malın kime ait olduğunun haciz tutanağına o anda yazdırılması sonraki ispat yükünü belirgin biçimde hafifletir.
Haciz Sonrası İlk Yedi Gün
- Haciz tutanağının bir örneği alınır, tarih ve saat kaydedilir.
- Haczedilen kalemler tek tek listelenir; haczedilmezlik iddiası olanlar işaretlenir.
- Üçüncü kişiye ait mallar için mülkiyet belgeleri toplanır.
- Şikâyet veya itiraz yolundan hangisinin uygun olduğu belirlenir ve dilekçe süresinde verilir.
- Satış aşamasına ilişkin takvim izlenerek gerekirse tedbir talep edilir.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Süreler çok kısa olduğundan, haciz işleminden sonra vakit kaybetmeden bir hukukçuyla görüşmeniz önem taşır.