Haciz işlemi, alacaklının hakkına kavuşmasının aracı olduğu kadar borçlu için de sınırları kanunla çizilmiş bir müdahaledir. İİK, hangi malın haczedilebileceğini, hangi işlemin nereye şikâyet edileceğini ve süreleri ayrıntılı biçimde düzenler. Uygulamada hak kaybı çoğu zaman haczin kendisinden değil, itirazın yanlış yere veya geç yapılmasından doğar.
İtiraz mı, Şikâyet mi?
Bu iki kavram sıkça karıştırılır ve karışıklık doğrudan sonucu değiştirir. Borca veya imzaya yönelik itiraz, ödeme emrinin tebliğinden sonra kanunda öngörülen süre içinde icra dairesine yapılır. Buna karşılık icra müdürlüğünün bir işleminin kanuna aykırı olduğu iddiası, icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür. Borca itirazı mahkemeye, işlem şikâyetini icra dairesine yöneltmek, dosyanın gecikmesine ve çoğu zaman süre kaybına yol açar.
Haczedilemeyen Değerler ve Kısmi Koruma
- Borçlunun ve ailesinin yaşamı için gerekli olan eşya ve meslek araçları kanunda korunmuştur.
- Maaş ve ücret üzerinde ancak kanunda belirlenen orana kadar kesinti yapılabilir; nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulanır.
- Bazı sosyal güvenlik ödemeleri kural olarak haczedilemez.
- Üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülen mallar için istihkak yolu ayrıca işletilir.
Haczedilmezlik şikâyeti, haczin öğrenilmesinden itibaren kanunda belirtilen süreye tabidir. Süre geçirildiğinde, mal kanunen korunuyor olsa bile satış işlemi devam edebilir; bu, uygulamada en pahalıya mal olan usul hatalarından biridir.
Tebligatın Belirleyici Rolü
Borçlunun tüm sürelerinin başlangıcı, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğine bağlıdır. Adresin terk edilmiş olması, tebligatın komşuya ya da muhtara bırakılmasına ilişkin şerhin eksik doldurulması veya yetkisiz kişiye yapılan tebliğ, sürelerin hiç işlememesi sonucunu doğurabilir. Bu nedenle dosyayı devralan taraf ilk iş olarak tebligat parçasını ve şerhini incelemelidir. Usulsüz tebligat iddiası, öğrenme tarihi açıkça bildirilerek ileri sürülmelidir.
Satış Aşamasında Kullanılabilecek Araçlar
- Kıymet takdirine karşı kanunda öngörülen süre içinde itiraz ederek değerin düzeltilmesini istemek.
- Borcun taksitle ödenmesine ilişkin talep sunmak ve şartlarına uyulduğu sürece satışın durmasını sağlamak.
- Birden fazla mal haczedilmişse, borcu karşılayacak ölçüde haciz yapılması gerektiğini şikâyet konusu etmek.
- Rehinli alacak varsa öncelikle rehnin paraya çevrilmesi yolunun izlenmesi gerektiğini ileri sürmek.
Alacaklı Tarafın Simetrik Riski
Aynı usul kuralları alacaklı için de risk doğurur. Yetkisiz icra dairesinde başlatılan takip, itiraz üzerine dosyanın yetkili daireye gönderilmesiyle zaman kaybettirir. Takip talebinde alacağın dayanağı ve faiz başlangıcı açıkça gösterilmediğinde itirazın kaldırılması aşamasında güçlük yaşanır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Takibin türü, haczedilen malın niteliği ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, haciz bildirimini aldıktan hemen sonra dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.