Takip kesinleştikten sonra gündeme gelen haciz işlemleri, borçlu ve üçüncü kişiler bakımından ayrı bir savunma alanı doğurur. Bu aşamada artık borcun varlığı tartışılmaz; tartışılan, haczin usulüne ve kapsamına ilişkin işlemlerdir. İİK ve HMK çerçevesinde şikâyet, istihkak ve haczin kaldırılması taleplerinin nereye ve hangi süre içinde yöneltileceği aşağıda ele alınıyor.
Takibe itiraz ile haczin şikâyeti karıştırılmamalı
Ödeme emrine itiraz süresi geçtikten sonra borcun esasına yönelik savunma bu yoldan ileri sürülemez. Buna karşılık haciz işleminin kendisi hukuka aykırıysa, bu işleme karşı icra mahkemesine şikâyet yolu açıktır. Şikâyet takibi kendiliğinden durdurmaz; işlemin durdurulması ayrıca talep edilmelidir. Dilekçenin icra dairesine verilmesiyle yetinilmesi, şikâyetin süresinde yapılmamış sayılmasına yol açabilir.
Şikâyet süresi ve süreye bağlı olmayan haller
Şikâyet kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde yapılır. Ancak bir hakkın yerine getirilmemesi ya da sebepsiz olarak sürüncemede bırakılması hallerinde şikâyet süreye bağlı değildir. Kamu düzenine aykırılık oluşturan işlemler bakımından da süre kısıtı aranmaz. Bu ayrımın doğru kurulması, geç fark edilen işlemlerde tek çıkış yolunu oluşturabilir.
E-haciz ve banka blokesinin kaldırılması
Elektronik hacizde en sık karşılaşılan sorun, haczedilemeyecek nitelikteki kalemlere dokunulmasıdır. Şu başlıklar ayrıca kontrol edilmelidir:
- Maaş hesabında haczi mümkün olan bölümün aşılıp aşılmadığı
- Nafaka alacaklarına ilişkin özel durumun gözetilip gözetilmediği
- Emekli aylığı ve sosyal yardım niteliğindeki ödemelerin durumu
- Aynı alacak için birden çok hesaba toplam borcu aşan bloke konulması
- Üçüncü kişiye ait ortak hesaplarda payın ayrıştırılması
Bu iddialar ileri sürülürken hesabın niteliğini gösteren banka yazısı ve ödeme dökümü dilekçeye eklenmelidir.
Üçüncü kişinin malı hacizlendiyse: istihkak
Borçlunun elinde bulunan ancak başkasına ait olan eşya hacizlendiğinde, hak sahibinin başvuracağı yol istihkak iddiasıdır. İddianın haciz sırasında veya öğrenmeyi izleyen süre içinde ileri sürülmesi gerekir. İddia üzerine yürüyen prosedürde mülkiyeti gösteren fatura, sözleşme, tescil kaydı gibi belgelerin tarihleri belirleyici olur. Sonradan düzenlendiği izlenimi veren belgelerin tek başına yeterli görülmeyebileceği dikkate alınmalıdır.
Satış aşamasına geçilmeden yapılması gerekenler
Haczedilen malın kıymet takdirine karşı süresi içinde başvurulmaması, satış bedelinin düşük kalması sonucunu doğurabilir. Kıymet takdiri raporunun tebliği izlenmeli, itiraz süresi ayrı bir kontrol noktası olarak takvime işlenmelidir. Borcun taksitle ödenmesi veya haczin başka bir mal üzerinden yürütülmesi talepleri de bu aşamada değerlendirilebilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Haczin konusu, malın niteliği ve öğrenme tarihi izlenecek yolu değiştirdiğinden, haciz bildirimi ulaştığında dosyanın vakit kaybetmeden incelenmesinde yarar vardır.