Bir e-haciz bildirimi çoğu zaman dosyanın varlığını borçluya ilk kez haber verir. Hesap bloke olduğunda atılan ilk adım, sonraki bütün süreci belirler. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu ile HMK çerçevesinde, haciz işlemlerinde yanlış mercie başvuru nedeniyle yaşanan hak kayıplarını önlemeye yönelik uygulanabilir bir kontrol listesi sunar.
Önce şu üç yolu ayırın: itiraz, şikâyet, istihkak
Uygulamada en sık karıştırılan üç kurumun muhatabı birbirinden farklıdır. Takibin dayanağına, yani borcun kendisine veya imzaya yönelik itiraz, kural olarak takibin yürüdüğü icra dairesine yöneltilir. İcra müdürünün yaptığı bir işlem hukuka aykırıysa ya da hiç yapılmamışsa, buna karşı şikâyet yolu vardır ve muhatabı icra mahkemesidir. Haczedilen malın borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiası ise istihkak kurumuna girer ve kendi usulüne tabidir. Dilekçenin içeriği doğru, muhatabı yanlış olduğunda süre durmaz; dosya doğru mercie ulaştığında çoğu zaman iş işten geçmiş olur.
Haczedilemeyen değerler: bloke edilen her para tahsil edilebilir değildir
Elektronik haciz, hesap bakiyesine bakar; paranın kaynağına bakmaz. Oysa mevzuatta bir kısım gelir ve değer için haciz yasağı veya kısmi haciz sınırı öngörülmüştür. Maaş ve ücret hesaplarında kanunda belirlenen kesinti sınırının aşılması, emekli aylıklarında ilgili mevzuatın aradığı muvafakatin bulunmaması, nafaka alacaklarının ve bazı sosyal yardımların yatırıldığı hesapların bloke edilmesi tipik itiraz sebepleridir. Burada yapılacak iş, hesap dökümünü kaynak bazında ayrıştırıp icra dairesine kaldırma talebi sunmak; talep karşılanmazsa icra mahkemesine gitmektir.
Dosya açılır açılmaz işaretlenecek kontrol listesi
- Takip dosya numarası, alacaklı ve dayanak belge türü (ilamlı mı, ilamsız mı, kambiyo senedi mi) tespit edildi mi?
- Ödeme emri tebliğ edildi mi, tebligat adresi ve tarihi doğru mu?
- Blokeli hesabın gelir kaynağı belgelenebiliyor mu?
- Aynı borç için birden fazla dosyada mükerrer haciz var mı?
- Talep icra dairesine mi, icra mahkemesine mi yöneltilecek, karar verildi mi?
Tebligat zinciri: itirazın kaderini belirleyen halka
Haciz aşamasına gelinmişse, ödeme emri tebliğ edilmiş ve itiraz süresi geçmiş kabul edilir. Bu nedenle savunmanın çekirdeği çoğu zaman tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığıdır. Adres kayıt sistemindeki adrese yapılan tebligatta şerhlerin eksikliği, muhatabın o adresten çok önce ayrılmış olması ya da tebliğ evrakının komşuya veya yetkisiz kişiye bırakılması, tebligatın geçersizliği iddiasını gündeme getirir. Bu iddia usulî bir iddiadır ve icra dairesine değil icra mahkemesine taşınır.
Kapanış
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; her icra dosyasının takip türü, tebligat geçmişi ve haciz kaynağı sonucu tamamen değiştirebilir. Hesabınıza haciz düştüğünde, süre işlemeye devam ederken dosyanın tamamını inceleyecek bir hukukçuyla çalışmanız yerinde olur.