Maaş haczi, borçlunun gündelik yaşamını doğrudan etkilediği için hatalı uygulandığında sonuçları hızla ağırlaşır. İİK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte tartışma çoğunlukla borcun varlığı üzerinde değil, kesintinin oranı, sırası ve hangi kalemlerden yapıldığı üzerinde çıkar.
Müzekkere ile Bordroyu Karşılaştırmak
İlk adım, icra dairesinin işverene gönderdiği haciz müzekkeresi ile ücret bordrosunun yan yana konmasıdır. Bakılacak noktalar şunlardır: kesintinin brüt üzerinden mi net üzerinden mi yapıldığı, hangi ay için uygulandığı, ikramiye ve prim gibi kalemlerin nasıl değerlendirildiği, dosya numarasının doğru yazılıp yazılmadığı. Uygulamadaki hataların önemli bölümü, işverenin müzekkereyi yorumlarken yaptığı hesap hatasından kaynaklanır ve bu hata bordro üzerinden bakılmadan fark edilmez.
Dörtte Bir Sınırı ve Nafaka İstisnası
İİK, ücretin belirli bir bölümünün haczedilemeyeceğini, kural olarak kesintinin ücretin dörtte birinden fazla olamayacağını düzenler; borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktar ayrıca gözetilir. Nafaka alacakları bakımından ise ayrı bir rejim vardır ve bu sınır aynı şekilde uygulanmaz. Emekli aylığı, yardım nitelikli ödemeler ve bazı sosyal güvenlik ödemeleri bakımından ise haczedilebilirlik ayrı hükümlere tabidir. Bu ayrımlar birbirine karıştırıldığında, borçlu haczedilemeyecek bir gelirden kesinti yapıldığını geç fark eder.
Yedi Günlük Şikâyet Süresi
Kesintinin kanuna aykırı olduğu iddiası, kural olarak icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür ve İİK bu yol için yedi günlük süre öngörür. Süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren işler; bu nedenle ilk hatalı kesintinin göründüğü bordronun tarihi kritik önem taşır. Buna karşılık haczedilmezliğe ilişkin bazı iddialar süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Hangi iddianın hangi kategoriye girdiği baştan belirlenmezse, süresi içinde yapılmayan başvuru esasa girilmeden reddedilir.
Birden Fazla Dosya ve Sıra Sorunu
- Aynı ücret üzerine birden çok haciz konulduğunda kesintiler toplanarak değil, sıraya göre uygulanır
- Önceki dosya kapandığında sıradaki dosyanın devreye girmesi gerekir; bu geçişte çift kesinti hatası sık görülür
- Nafaka alacağı, sıra bakımından diğer alacaklardan farklı konumdadır
- Borçlu, işverenden aylık kesinti dökümünü yazılı olarak isteyip saklamalıdır
İşverenin Konumu
İşveren, müzekkereye rağmen kesinti yapmaz veya durumu icra dairesine bildirmezse kendi sorumluluğu gündeme gelebilir. Buna karşılık kanunun izin verdiği sınırın üzerinde kesinti yapması da hukuka aykırıdır. Çalışan açısından en pratik yol, itirazı hem icra dairesine hem de işveren bordro birimine yazılı olarak iletip bu yazışmayı delil olarak muhafaza etmektir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amacı taşır; ücretin yapısı, alacağın türü ve dosya sayısı sonucu değiştirir. Bordroda beklenmedik bir kesinti görüldüğünde, kısa şikâyet süresi nedeniyle vakit geçirmeden hukuki destek alınması önerilir.