Maaşına haciz konulduğunu bordrosundaki kesintiyle öğrenen borçlunun ilk sorusu, kesintinin oranının ve usulünün doğru olup olmadığıdır. İİK ve HMK çerçevesinde yürüyen haciz işlemlerinde, maaş haczine yönelik başvurunun türü ve süresi doğru seçilmediğinde itiraz sonuçsuz kalır.
Kesinti Sınırı ve Sınırın İstisnası
Kural olarak maaş ve ücretin tamamı haczedilemez; kanunda öngörülen orandan (kural olarak dörtte birinden) az olmamak üzere, borçlunun ve ailesinin geçinmesi için gerekli kısım ayrıldıktan sonra kalan bölüm haczedilebilir. Nafaka alacakları bakımından bu sınırlama uygulanmaz. Uygulamada en sık rastlanan hata, birden fazla dosya nedeniyle toplam kesintinin sınırı aşmasıdır; bu durumda hacizler sıraya konur, aynı anda uygulanmaz.
İtiraz mı, Şikâyet mi?
Borcun kendisine veya takibe yönelik itirazlar ile haciz işleminin usulüne yönelik başvurular farklıdır:
- Ödeme emrine itiraz: takibin başında, süresi içinde icra dairesine yapılır
- Haczin usulüne aykırılığı: icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür
- Haczedilmezlik iddiası: aynı şekilde icra mahkemesine götürülür
- Kesinti oranının hatalı hesaplanması: hesap tablosu ile birlikte sunulur
Şikâyet, kural olarak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde yapılır. Ancak kamu düzenine aykırılık oluşturan ve bir hakkın yerine getirilmemesine ilişkin hallerde şikâyet süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Bu ayrım, süre geçtiği düşünülerek başvurudan vazgeçilmemesi bakımından önemlidir.
İşverenin Yükümlülüğü
Haciz yazısı işverene tebliğ edildiğinde, işveren kesintiyi yapıp icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür. Kesintinin hiç yapılmaması veya eksik yatırılması işveren bakımından sorumluluk doğurur. Buna karşılık işverenin, kanuni sınırın üzerinde kesinti yapması da hatalıdır; borçlu bu durumu belgeleyerek icra dairesine ve gerekirse icra mahkemesine bildirmelidir.
Rızai Kesinti ve Muvafakat
Borçlunun haciz öncesinde verdiği muvafakat ile sınırın üzerinde kesinti yapılması mümkün olabilir; ancak muvafakatin haciz işleminden sonra ve açık biçimde verilmiş olması aranır. Bu nedenle imzalanan belgelerin tarihleri dikkatle incelenmelidir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Bordro üzerindeki kesinti tutarı ve dosya numarası tespit edilir.
- UYAP üzerinden dosya kapsamı ve haciz yazısının tarihi incelenir.
- Aynı anda uygulanan başka haciz olup olmadığı kontrol edilir.
- Hesap tablosuyla birlikte yedi günlük süre içinde başvuru hazırlanır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; alacağın türü, dosya sayısı ve ücretin yapısı sonucu etkileyebileceğinden, başvuru öncesinde icra dosyasının bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.