Ücretli çalışan bir borçlu için icra takibinin en doğrudan sonucu, maaşına konulan hacizdir. İİK bu haczi tamamen serbest bırakmaz; asgari geçim ihtiyacını korumak amacıyla sınırlar getirir. Uygulamada asıl sorun, bu sınırın aşıldığı hâllerde borçlunun itiraz yolunu ve süresini bilmemesidir.
Kesinti Sınırı ve İstisnası
İİK, maaş ve ücretlerin ancak kısmen haczedilebileceğini, kesintinin kanunda belirlenen orandan az olamayacağını düzenler. Borçlunun ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimi için gerekli miktar bu değerlendirmede dikkate alınır. Buna karşılık nafaka alacakları bakımından bu sınırlama uygulanmaz; nafaka alacağı için yapılan haciz öncelikli olarak infaz edilir. Aynı maaş üzerinde birden fazla haciz varsa sıra cetveli düzenlenir ve sonraki hacizler öncekilerin bitmesini bekler.
Önceden Verilen Muvafakat Geçerli mi?
Kredi veya sözleşme aşamasında peşinen alınan maaşın tamamının haczine muvafakat beyanları, İİK bakımından sonuç doğurmaz. Kanun, bu nitelikteki muvafakatin ancak haciz konulduktan sonra verilmesi hâlinde geçerli olacağını arar. Sözleşme metnindeki matbu bir kaydın dayanak gösterilerek maaşın tamamına el konulduğu hâllerde, bu husus doğrudan şikâyet konusu yapılabilir.
Haczedilemeyen Gelirler
- Emekli aylıkları bakımından 5510 sayılı Kanundaki koruma
- Kanunla belirlenen sosyal yardım niteliğindeki ödemeler
- Borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu ev eşyası
- Nafaka olarak tahsil edilen tutarlar
Emekli maaşına yapılan haciz, borçlunun sonradan verdiği açık muvafakat bulunmadıkça hukuka aykırıdır; ancak maaşın yatırıldığı hesaptaki paranın niteliğinin gösterilmesi gerekir. Aynı hesaba başka gelirler de yatıyorsa, ayrım yapılmadığı gerekçesiyle talep reddedilebilir.
Şikâyet mi, İtiraz mı?
Bu iki yol sık karıştırılır ve karıştırıldığında dosya süre yönünden reddedilir. Ödeme emrine, yani borcun kendisine veya imzaya yönelik itiraz, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılır. Haczin kanuna aykırı biçimde uygulanması ise icra mahkemesine şikâyet konusudur ve kural olarak öğrenmeden itibaren yedi günlük süreye tabidir. Kamu düzenine aykırılık oluşturan ve hakkı ihlal eden nitelikteki hâllerde şikâyetin süreye bağlı olmadığı kabul edilir; haczedilmezlik iddiası bu tartışmanın merkezindedir.
Dilekçede Gösterilmesi Gerekenler
Şikâyet dilekçesine maaş bordrosu, işverene gönderilen haciz müzekkeresinin örneği ve hesap ekstresi eklenmelidir. Bordroda görünen brüt ile net tutar arasındaki farkın, kesinti oranı hesabında hangi tutarın esas alınacağı tartışmasını doğurduğu unutulmamalıdır. HMK'nın genel usul hükümleri, icra mahkemesindeki bu süreçte tamamlayıcı biçimde uygulanır.
Takip Kesinleştikten Sonra Ne Yapılabilir?
Borca itiraz süresi geçmiş olsa dahi, haczin uygulanma biçimine yönelik şikâyet yolu ayrıca açıktır. Ayrıca borcun tamamen veya kısmen ödendiği ya da zamanaşımına uğradığı iddiası, icra mahkemesinde ayrı bir talebin konusunu oluşturur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Maaşın yapısı, hacizlerin sırası ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebileceğinden, kesinti başladığı anda bir avukata başvurulması hak kaybını önler.