Maaş haczi, borçlunun günlük yaşamını en doğrudan etkileyen icra işlemidir ve bu nedenle İİK onu hem oran hem de usul yönünden sınırlandırmıştır. Uygulamada sorun genellikle haczin kendisinden değil, hesaplamanın ve müzekkere yazışmasının hatalı yürütülmesinden doğar. HMK’nın genel usul kuralları ise itirazın hangi biçimde ileri sürüleceğini belirler.
İtiraz mı, Şikâyet mi?
Borcun kendisine yönelik itiraz ile haciz işleminin usulüne yönelik şikâyet birbirinden ayrı yollardır. Ödeme emrine karşı itiraz icra dairesine yapılırken, işlemin kanuna aykırılığı iddiası icra mahkemesine şikâyet yoluyla taşınır. Aynı dilekçede iki yolu karıştırmak, esasa girilmeden ret sonucu doğurabilir. Bu nedenle önce hangi hukuki durumun tartışıldığı belirlenmelidir.
Kesinti Oranı ve Haczedilemeyen Kalemler
Maaşın kanunda belirlenen orandan (dörtte birinden) fazlası kural olarak haczedilemez; nafaka alacakları bakımından ayrı bir rejim uygulanır. Sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Kesintinin brüt ücret üzerinden hesaplanması
- Birden çok dosyanın aynı anda kesinti yapması sonucu sınırın aşılması
- Nitelikleri gereği haczi mümkün olmayan ödemelerin kesintiye dâhil edilmesi
- Kıdem ve ihbar tazminatı gibi kalemlerin ücretle aynı sayılması
- Muvafakat alındığı varsayımıyla sınır üstü kesinti yapılması
Şikâyet Süresi ve Süresiz Şikâyet Ayrımı
İcra işlemlerine karşı şikâyet kısa bir süreye tabidir ve süre, işlemin öğrenildiği tarihten işler. Buna karşılık kamu düzenine aykırılık oluşturan, yani kanunun kesin olarak yasakladığı bir işlem söz konusuysa şikâyet süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Sınır üstü kesinti iddialarında bu ayrım belirleyici olduğundan, dilekçede hangi kategoriye dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.
İşveren Yazışmasının Denetimi
- İşverene gönderilen haciz müzekkeresinin tarihi ve içeriği dosyadan alınır.
- Bordro ile fiilen yapılan kesinti karşılaştırılır; fark varsa tutanağa bağlanır.
- Aynı borçlu için işleyen diğer icra dosyaları listelenir ve sıra ilişkisi kontrol edilir.
- Fazla kesilen tutar için iade talebi, şikâyet dilekçesiyle birlikte ileri sürülür.
- Tebligatın borçlunun güncel adresine yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenir.
Alacaklı tarafında ise mesele tersine döner: usulüne aykırı kurulmuş bir haciz, tahsilatı hızlandırmak yerine dosyayı geri götürür. Her iki taraf için de hesaplama ve yazışma zinciri belgeyle takip edilmelidir. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; ücret yapısı ve dosya sayısı değiştikçe sonuç da değişeceğinden, somut hesabın hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.