Maaş haczi, borçlunun günlük hayatını en doğrudan etkileyen icra işlemidir. Buna rağmen çoğu borçlu, ilk kesinti bordroya yansıdığında harekete geçer; oysa itiraz edilebilecek asıl an çok daha önce, ödeme emrinin tebliğ edildiği gündür. Bu gecikme, esasa ilişkin haklı itirazların usul nedeniyle dinlenmemesine yol açar.
İki Ayrı Yol: İtiraz ve Şikayet
Takibin kendisine, yani borcun varlığına veya miktarına karşı çıkılıyorsa yol itirazdır ve ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yöneltilir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ise itiraz icra mahkemesine yapılır ve süre daha kısadır. Buna karşılık haciz işleminin kendisinin kanuna aykırı olduğu ileri sürülüyorsa, örneğin kesinti oranı yanlış hesaplanmışsa, yol şikayettir ve icra mahkemesine gidilir.
Kesinti Oranı ve Dokunulmaz Kısım
İİK, maaş ve ücretlerin tamamının haczedilmesine izin vermez; kanun, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı korur ve haczin belirli bir oranı aşmamasını öngörür. Nafaka alacakları bakımından ise bu sınırlama farklı uygulanır. Borçlunun takipten önce verdiği muvafakat geçerli sayılmazken, takip başladıktan sonra verilen muvafakat sonuç doğurabilir. İşverenin kanunun izin verdiğinden fazla kesinti yapması, hem borçlu hem işveren bakımından ayrı sorunlar doğurur.
Hangi İcra Mahkemesi Yetkili
Şikayet, haczi uygulayan icra dairesinin bağlı bulunduğu yerdeki icra mahkemesine yapılır. Borçlunun başka bir ilde çalışıyor olması bu kuralı değiştirmez. Uygulamada dilekçenin, maaşın ödendiği yerdeki mahkemeye verilmesi sık görülen bir hatadır ve dosyanın gönderilmesi sırasında yedi günlük süre fiilen tükenir.
Süreye Bağlı Olan ve Olmayan Şikayetler
- Kesinti oranının yanlış uygulanması: öğrenmeden itibaren yedi gün
- Haczedilemeyecek bir kalemin haczedilmesi: öğrenmeden itibaren yedi gün
- Kamu düzenine aykırılık halleri: süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir
- Takibin kesinleşmesinden sonra borcun ödendiği iddiası: icra mahkemesinde belgeye dayalı olarak
Dosyayı Takip Ederken Tutulacak Kayıtlar
Ödeme emrinin tebliğ tarihi, haciz müzekkeresinin işverene ulaştığı tarih, ilk kesintinin yapıldığı bordro dönemi ve kesinti tutarları tek bir tabloda tutulmalıdır. Aynı borçlu hakkında birden fazla takip varsa, hangi dosyanın hangi sırada kesinti yaptığı da izlenmelidir; sıra hatası fazladan kesintiye yol açar. HMK kapsamındaki genel usul kuralları ile İİK'nın özel süreleri çakıştığında, özel süreler önce gelir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Kesintinin durdurulması ya da iadesi taleplerinde günler belirleyici olduğundan, bordroya ilk yansımayı beklemeden bir hukukçuya danışmakta yarar vardır.