Maaş haczi, alacaklı için en istikrarlı tahsil yollarından biri, borçlu için ise en çok itiraz konusu edilen işlemdir. Uyuşmazlığın büyük bölümü haczin haklılığından değil, kesinti oranından, sıra cetvelinden ve şikâyet süresinin kaçırılmasından doğar. Aşağıda bu üç başlık ayrı ayrı ele alınmaktadır.
Kesinti Oranının Hukuki Çerçevesi
İİK, maaş ve ücretlerin tamamının haczedilmesine izin vermez. Borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli olan kısım hariç tutulur; buna karşılık kanun, haczedilecek miktar bakımından dörtte birlik bir alt sınır öngörmüştür. Yani icra müdürlüğü, geçim koşullarını gerekçe göstererek bu alt sınırın altına inemez. Nafaka alacakları bakımından ise düzen farklıdır ve nafaka alacağı diğer alacaklara göre öncelik taşır. Emekli aylıkları ile bazı sosyal güvenlik ödemeleri bakımından özel mevzuatta yer alan koruma hükümleri ayrıca değerlendirilir; borçlunun yazılı muvafakati bu tabloyu değiştirebilir.
Şikâyet Yolu ve Yedi Günlük Süre
İcra dairesi işlemlerine karşı başvurulacak yol şikâyettir ve kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Ancak bir işlem hiç yapılmamışsa veya işlem kamu düzenine aykırılık taşıyorsa şikâyet süreye bağlı değildir. Haczedilemezlik iddiası uygulamada bu ayrımın en çok tartışıldığı alandır; bu nedenle iddianın süresinde ileri sürülmesi güvenli yoldur. Şikâyet, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; kesintinin devamını önlemek için ayrıca tedbir talep edilmesi gerekir.
Yetki: İki Ayrı Yetki Kavramı
Bu dosyalarda iki yetki kavramı karıştırılır. Birincisi takibin yapılacağı icra dairesinin yetkisidir ve ödeme emrine itiraz sırasında ileri sürülür; yetki itirazı süresinde ve esasa itirazla birlikte yapılmazsa sonuç doğurmaz. İkincisi ise şikâyeti inceleyecek icra mahkemesinin yetkisidir; burada takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesi kesin yetkilidir ve taraflar bunu değiştiremez. Başka bir yer icra mahkemesine yapılan şikâyet, süre içinde yapılmış sayılmama riski taşır.
Uygulamada Sık Görülen Hatalar
- Maaş haczi müzekkeresinin işverene tebliğ tarihi ile ilk kesinti tarihinin karıştırılması
- Birden fazla haciz olduğunda sıra cetvelinin talep edilmemesi ve kesintinin hatalı dağıtılması
- Haczedilemezlik şikâyetinin süresinden sonra ileri sürülmesi
- İşverenin kesintiyi yapmaması hâlinde sorumluluğunun ayrıca takip edilmemesi
- Şikâyetle birlikte icranın durdurulması talebinin yazılmaması ve kesintinin sürmesi
Kontrol Sırası
- Takip dosyası, dayanak belge ve ödeme emrinin tebliğ tarihi incelenir.
- Maaş haczi müzekkeresinin tarihi ve işverence uygulanan oran karşılaştırılır.
- Aynı borçlu için başka haciz bulunup bulunmadığı sorgulanır.
- Nafaka veya sosyal güvenlik kaynaklı özel koruma bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
- Şikâyet için yedi günlük süre, öğrenme tarihi belgesiyle birlikte takvime işlenir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; takibin türü, alacağın niteliği ve borçlunun gelir yapısı farklı sonuçlar doğurabilir. Şikâyet veya itiraz yoluna gitmeden önce dosyanızın incelenmesi uygun olur.