Maaş haczi, alacaklı için en düzenli tahsilat aracı; borçlu için ise hayatın idamesini doğrudan etkileyen bir tedbirdir. İİK bu dengeyi kesinti oranına ve bazı kalemlerin haczedilemezliğine ilişkin kurallarla kurar; uyuşmazlıkların çoğu bu kuralların işveren tarafından yanlış uygulanmasından doğar.
Ücretin Ne Kadarı Kesilebilir
Kural olarak ücretin dörtte birinden azı haczedilemez; ancak borçlunun ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin zorunlu ihtiyaçları dikkate alınarak icra dairesince farklı bir oran belirlenebilir. Nafaka alacakları bakımından ise ayrı bir rejim geçerlidir ve nafaka alacağı diğer alacaklardan önce karşılanır. Uygulamada en yaygın hata, birden fazla haciz müzekkeresi gelen işverenin kesintileri sıraya koymak yerine toplayarak uygulamasıdır.
Hesaba Katılmayan ve Katılan Kalemler
- Kesinti, ücretin brüt tutarı üzerinden değil, yasal kesintiler düşüldükten sonraki tutar üzerinden hesaplanır.
- İkramiye, prim ve fazla mesai ödemelerinin ücret niteliği taşıdığı ölçüde hesaba dahil olduğu kabul edilir.
- Kanunla haczedilemez kılınan bazı sosyal yardım ve ödenekler kesintiye tabi tutulamaz.
- Kıdem ve ihbar tazminatı ödemeleri bakımından uygulanacak rejim, aylık ücretten farklı değerlendirilir.
İşverenin Yükümlülüğü
İşveren, kendisine ulaşan haciz yazısına süresinde yanıt vermek, borçlunun çalışıp çalışmadığını ve ücretini bildirmek, kesintiyi düzenli olarak icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür. Bildirimin yapılmaması veya gerçeğe aykırı bilgi verilmesi işveren bakımından sorumluluk doğurabilir. Borçlu işten ayrıldığında bu durumun icra dairesine bildirilmesi de aynı yükümlülüğün parçasıdır.
Hatalı Kesintide İzlenecek Yol
Kesintinin oranı yanlışsa, haczedilemez bir kalem üzerinden yapılmışsa veya birden fazla dosya için aynı anda uygulanmışsa, borçlunun başvuracağı yol icra hukuk mahkemesine şikayettir. Şikayet süresi kısadır ve kural olarak öğrenme tarihinden işler; haczedilemezlik iddiası bakımından ise sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilir. Başvuruda bordro, banka hesap dökümü ve icra dairesinin müzekkeresi birlikte sunulmalıdır. HMK usul kuralları çerçevesinde yürüyen bu incelemede, ihtiyaç durumunun somut giderlerle gösterilmesi lehe sonuç ihtimalini artırır.
Kontrol Listesi
- Kaç ayrı icra dosyasından haciz geldiği tespit edildi mi?
- Kesinti oranı bordro üzerinden ay ay doğrulandı mı?
- Nafaka alacağı varsa öncelik sırası doğru uygulanmış mı?
- Haczedilemez kalemler ayrıştırıldı mı?
- Fazla kesilen tutarların iadesi ayrıca talep edildi mi?
- Şikayet için öğrenme tarihi belgeyle sabitlendi mi?
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; dosya sayısı, alacağın türü ve ücretin yapısı sonucu değiştirebilir. Kesintinin hatalı olduğu düşünülüyorsa süre kısa olduğundan vakit geçirmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.