Maaş haczi, borçlunun günlük yaşamını en hızlı etkileyen icra işlemidir; buna karşılık itirazların çoğu esasa girmeden usul nedeniyle sonuçsuz kalır. Maaş haczi uygulamaları İİK ve HMK çerçevesinde yürür. Aşağıdaki kontrol listesi, kesinti oranından işverenin sorumluluğuna kadar riski sıraya koymak ve dosyanın taksitle yapılandırma yoluyla mı yoksa şikâyet ve dava yoluyla mı çözüleceğine karar vermek için hazırlanmıştır.
Kesintinin Hukuki Sınırını Denetlemek
Ücret ve emekli aylığı gibi gelirlerin tamamı haczedilemez; kanun asgari bir kısmın borçluya bırakılmasını öngörür ve nafaka alacakları bakımından özel bir rejim geçerlidir. Uygulamada en sık görülen aksaklık, işverenin birden fazla haciz ihbarnamesini sıraya koymak yerine toplu kesinti yapmasıdır. Bordroda hangi kalemin haczedilebilir ücret sayıldığı da ayrıca denetlenmelidir; sosyal yardım niteliğindeki bazı ödemelerin durumu farklıdır.
Dosyadan çıkarılacak veriler
- Haciz ihbarnamesinin işverene tebliğ tarihi
- Bordroda gösterilen brüt ve net tutarlar ile kesinti kalemleri
- Aynı borçluya yönelmiş diğer haciz dosyalarının sıra bilgisi
- Nafaka alacağı bulunup bulunmadığı
- Borçlunun daha önce verdiği muvafakat beyanı olup olmadığı
İtirazın Doğru Adı ve Doğru Süresi
Takibe itiraz, ödeme emrine itiraz, haczedilmezlik şikâyeti ve memur işlemini şikâyet birbirinden farklı yollardır. Kesinti oranının kanuna aykırı olduğu iddiası bir şikâyet konusudur ve icra mahkemesine yöneltilir; borcun bulunmadığı iddiası ise takibin niteliğine göre farklı bir usulle ileri sürülür. Kamu düzenine aykırılık taşıyan işlemlerde süresiz şikâyet imkânı bulunsa da, süreye tabi şikâyetlerde takvim çok kısadır ve öğrenme tarihinden itibaren işler.
Borçlunun Muvafakati Konusundaki Yaygın Yanılgı
Borçlunun kanunî sınırın üzerinde kesinti yapılmasına rıza göstermesi mümkün olsa da bu rızanın geçerliliği için aranan şartlar vardır ve haciz öncesinde verilmiş genel bir onay aynı sonucu doğurmaz. Bu husus, dosyada imzalanmış belgelerin tarihlerine bakılarak denetlenmelidir. İşveren sınırı aşan kesinti yaptığında sorumluluğu doğabileceğinden, borçlu ile işveren arasındaki yazışma da dosyaya eklenmelidir.
Yapılandırma ile Şikâyet Yolu Arasında
- Alacaklı ile yapılacak taksit taahhüdü, gelirin sürekliliğine göre gerçekten sürdürülebilir mi?
- Taahhüdün ihlalinin doğuracağı sonuçlar borçluya açıkça anlatıldı mı?
- Kesinti oranı kanuna aykırıysa, önce şikâyet yolu tüketilmeden anlaşma yapılması hak kaybı yaratır mı?
- Birden fazla dosya varsa sıra cetveli ve dosya birleştirme olanağı değerlendirildi mi?
- Borç aslı ile işlemiş faiz ve masraf ayrıştırılıp hesap denetlendi mi?
Genel Not
Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir; gelir türü, borcun kaynağı ve dosya sayısı değiştiğinde izlenecek yol da değişir. Kesinti başladığında bekleme yerine hukuki değerlendirme yapılması önerilir.