Maaş haczi, borçlunun düzenli gelirine yönelen ve çoğu zaman en uzun süre etkisini sürdüren icra işlemidir. İcra ve İflas Kanunu bu tedbiri sınırsız bırakmaz; kesintinin oranı, hangi gelirlerin haczedilemeyeceği ve itirazın hangi yolla yapılacağı ayrı kurallara bağlanmıştır. Usulüne aykırı bir kesinti fark edildiğinde tepki verilecek süre kısadır.
Kesinti Oranının Sınırı
Maaş ve ücretlerin tamamı haczedilemez. Kanun, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli olan kısmın dışarıda bırakılmasını, kalan bölümün ise dörtte birinden az olmamak üzere haczedilmesini öngörür. Nafaka alacakları bakımından ise durum farklıdır; nafaka için yapılan haciz bu sınırlamaya tabi tutulmaz ve diğer alacaklardan önce sıra alır. Bordroda kesintinin hangi kaleme uygulandığı da önemlidir: yol ve yemek yardımı gibi bazı ödemelerin niteliği tartışmalı olabilir.
Haczedilemeyen Gelirler
- Emekli aylıkları, borçlunun muvafakati bulunmadıkça kural olarak haczedilemez
- Sosyal yardım niteliğindeki ödemeler
- Asgari ücret düzeyindeki gelirlerde geçim payının korunması
- Öğrenim ve bakım amacıyla yapılan bazı ödemeler
Şikâyet mi İtiraz mı
Maaş haczine karşı başvurulacak yol çoğu zaman şikâyettir; çünkü tartışma borcun varlığı değil, icra dairesinin işleminin kanuna uygun olup olmadığıdır. Haczedilmezlik iddiası, haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine bildirilmelidir. Borcun kendisine ya da miktarına yönelik itirazlar ise takibin türüne göre ödeme emri aşamasında ileri sürülür; bu iki yolun karıştırılması, süresi geçmiş bir talep haline gelmeye yol açar.
İşverenin Sorumluluğu
- Haciz müzekkeresi işverene tebliğ edildiğinde kesinti başlar.
- İşveren, borçlunun iş akdi sona ererse durumu icra dairesine bildirmekle yükümlüdür.
- Kesintiyi yapmayan ya da eksik yapan işveren, kesilmesi gereken tutardan sorumlu tutulabilir.
- Maaşın muvazaalı biçimde düşük gösterilmesi ayrı bir uyuşmazlık doğurur.
Birden Fazla Haciz ve Sıra
Aynı maaş üzerine birden çok haciz konulduğunda kesinti aynı anda çoğaltılmaz; sıra ilkesi uygulanır ve önceki haciz kalkmadan sonrakine geçilmez. Bu nedenle borçlu açısından hangi dosyanın önde olduğu, alacaklı açısından ise sıraya girme tarihi kritik önemdedir. Dosya numaraları, müzekkere tarihleri ve kesinti tutarları tek bir tabloda izlenmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kesinti oranı, gelir kaleminin niteliği ve dosyadaki sıra durumuna göre sonuç değişebileceğinden, işleme karşı adım atmadan önce icra hukuku alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması uygun olur.