Ücret haczi, alacaklı için düzenli tahsilat sağlayan; borçlu ve işveren için ise ayrı ayrı yükümlülükler doğuran bir uygulamadır. İcra ve İflas Kanunu haczin kapsamını ve sınırlarını belirlerken, uygulamadaki asıl karmaşa haciz ihbarnamesinin işverene ulaşma tarihi ile ilk kesinti dönemi arasındaki uyumsuzluktan doğar. Bu rehber, sürecin mekaniğini üç taraf açısından ele alıyor.
Haczin kapsamı: neyin ne kadarı
Maaş ve ücret niteliğindeki ödemeler tümüyle değil, kanunun izin verdiği oran çerçevesinde haczedilebilir. Nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim geçerlidir ve bu alacaklar öncelik taşır. Borçlunun daha yüksek oranda kesintiye rıza göstermesi mümkündür; ancak bu muvafakatin haciz tarihinden sonra verilmiş olması aranır. Sözleşme aşamasında peşinen alınan rıza beyanları geçerli sayılmaz.
İşverenin yükümlülükleri
- Haciz ihbarnamesi tebliğ edildiğinde kanuni süre içinde yanıt vermek
- Kesintiyi ihbarnamenin ulaştığı dönemden itibaren düzenli olarak yapmak
- Kesilen tutarı ilgili icra dosyasına zamanında yatırmak
- İş ilişkisi sona erdiğinde durumu icra dairesine bildirmek
- Yanıltıcı beyandan doğabilecek kişisel sorumluluğu göz önünde bulundurmak
Aynı ücrete birden fazla haciz
Uygulamada bir çalışanın ücretine birden çok dosyadan haciz konulması sık görülür. Bu durumda kesinti, dosyaların sırasına göre yapılır ve sırası gelmeyen dosyalar için bekleme durumu doğar. Nafaka alacakları bu sıralamada farklı konumdadır. İşverenin sırayı kendi takdirine göre belirlemesi, hem alacaklılar arasında uyuşmazlık hem de işveren yönünden sorumluluk doğurabilir; bu nedenle sıra bilgisinin icra dairesinden teyit edilmesi yerinde olur.
Tebligat gecikmesi hangi noktada sorun yaratır?
İhbarnamenin işverene geç ulaşması ya da yanlış birime bırakılması, kesintinin başlaması gereken dönemin kaymasına yol açar. Borçlu açısından bakıldığında ise ödeme emrinin geç veya usulsüz tebliği, itiraz süresinin başlangıcını tartışmalı hâle getirir ve haczin dayanağını sorgulanabilir kılar. Bu yüzden dosyadaki tüm tebligat mazbatalarının kronolojik olarak dizilmesi, üç taraf için de ilk adımdır.
Uyuşmazlık çıktığında izlenecek yol
- Kesinti tutarı ile kanuni sınır karşılaştırılarak fark hesaplanır.
- Haczedilemeyecek nitelikte bir kalem kesilmişse buna ilişkin belge çıkarılır.
- İcra müdürlüğü işlemine yönelik başvurunun icra hukuk mahkemesine yapılacağı unutulmaz.
- Hukuk Muhakemeleri Kanununun genel usul kuralları çerçevesinde deliller dilekçeye eklenir.
- Fazla kesilen tutarın iadesi için ayrıca talepte bulunulur.
Değerlendirme
Ücret haczinde en çok tartışma yaratan konular oran, sıra ve başlangıç tarihidir; üçü de belgeyle çözülebilir niteliktedir. Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; ödemenin niteliği, dosyadaki alacak türü ve muvafakatin varlığı sonucu değiştirebilir. Kesintide bir usulsüzlük fark ettiğinizde belgeleri toparlayıp hukuki değerlendirmeyi geciktirmemeniz önemlidir.