İcra takiplerinde borçlunun en çok etkilendiği tedbirlerden biri, düzenli gelirinin bir bölümüne el konulmasıdır. Haciz uygulamasının maaş haczi boyutunda hem kesinti oranı hem de itiraz yolu ayrı kurallara tabidir. İİK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, uygulamada en sık karşılaşılan hataları ele alır.
Maaşın Hangi Kısmı Haczedilebilir?
Maaş, ücret ve emeklilik geliri gibi düzenli ödemeler, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli olan kısım hariç tutularak haczedilebilir; kesinti her hâlde ödemenin dörtte birinden az olamaz. Uygulamada bu kural çoğu zaman doğrudan dörtte bir olarak işletilir. İhbar ve kıdem tazminatı gibi ödemelerin haczi bakımından ise farklı bir değerlendirme yapılır. Birden fazla haciz varsa sıra cetveline göre işlem yapılır; ikinci sıradaki alacaklı, ilki bitmeden kesinti alamaz.
İşverenin Bildirim Yükümlülüğü
Maaş haczi müzekkeresi işverene ulaştığında, işveren borçlunun çalışıp çalışmadığını, ücretini ve varsa önceki hacizleri icra dairesine bildirmek zorundadır. Bu bildirimin yapılmaması ya da kesintinin icra dairesine gönderilmemesi işveren bakımından sorumluluk doğurur. Borçlunun iş yerinden ayrılması hâlinde bu durumun da bildirilmesi gerekir; aksi hâlde dosya gerçeğe aykırı biçimde derdest kalır.
Nafaka Alacaklarının Ayrı Rejimi
Nafaka alacakları için öngörülen sınırlama farklıdır ve nafaka kesintisi diğer alacaklardan önce gelir. Bir borçlunun maaşında hem nafaka hem adi alacak haczi varsa, önce nafaka kesintisi yapılır, kalan tutar üzerinden diğer alacaklar için işlem yürütülür. Bu sıralamanın yanlış uygulanması, hem alacaklı hem borçlu bakımından şikâyet konusu oluşturur.
Şikâyet Süresi ve Süresiz Şikâyet
İcra dairesinin hatalı işlemlerine karşı icra hukuk mahkemesine şikâyet yolu açıktır ve kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi günlük süre içinde kullanılır. Buna karşılık kamu düzenine aykırı, yani baştan hükümsüz sayılacak işlemler için süre aranmaz. Haczedilemeyecek bir gelirin haczedilmesi ya da yasal orandan fazla kesinti yapılması, süresiz şikâyet tartışmasının doğduğu tipik hâllerdir. Şikâyet dilekçesinde hangi işlemin, hangi tarihte öğrenildiği açıkça belirtilmelidir.
Muvafakat ve Taahhüt Tuzakları
- Haciz sırasında verilen ödeme taahhüdünün sonuçlarının okunmadan imzalanması
- Maaşın tamamının haczine muvafakat edilmesi ve bu muvafakatin zamanına ilişkin kuralın bilinmemesi
- Kesintinin başladığı tarihin bordroda takip edilmemesi
- Dosya borcunun kapandığı hâlde müzekkerenin kaldırılması talebinin yapılmaması
- Emekli maaşı bakımından özel düzenlemelerin göz ardı edilmesi
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; gelirin türü, alacağın kaynağı ve dosyadaki haciz sırası sonucu değiştirebilir. Kesintiye ilişkin bir uyuşmazlıkta süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.