Maaş haczi, alacaklı için düzenli tahsilat sağlayan, borçlu için ise geçim kaynağını doğrudan etkileyen bir uygulamadır. İİK bu nedenle kesintiye üst sınır getirir ve usulüne aykırı işlemler için özel bir denetim yolu tanır. Bu rehber, kesinti oranı ve şikâyet mekanizması üzerinde yoğunlaşır.
Kesintinin sınırı nedir
Maaş ve ücretler kural olarak tamamı haczedilemeyen mal ve haklar arasındadır; kesinti belirli bir oranla sınırlıdır ve borçlunun ailesinin geçimi için gerekli kısım haczedilemez. Nafaka alacakları bakımından ise bu sınırlama uygulanmaz. Uygulamada sorun genellikle oranın kendisinde değil, hesaba esas alınan tutarda çıkar: kesintinin brüt üzerinden mi net üzerinden mi yapıldığı, ikramiye ve yol yardımı gibi kalemlerin dâhil edilip edilmediği tartışma konusudur.
Birden fazla haciz varsa sıra cetveli
Aynı maaş üzerine birden çok icra dosyasından haciz yazısı gelmişse, kesinti aynı anda tümüne dağıtılmaz; sıra ilkesine göre önceki dosya tamamlanmadan sonrakine geçilmez. Nafaka alacakları bu sıralamada öncelik taşır. İşveren bu düzeni gözetmeden kesinti yaparsa, hem borçlu hem alacaklı bakımından hak kaybı doğar.
İşverenin sorumluluğu
- Haciz yazısına süresinde ve doğru içerikle cevap verilmesi
- Kesintinin gecikmeksizin icra dosyasına gönderilmesi
- İşten ayrılma hâlinde durumun bildirilmesi ve varsa kıdem-ihbar alacaklarının bildirilmesi
Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, işverenin kendi malvarlığından sorumluluğunu gündeme getirebilir.
Usule aykırı işleme karşı şikâyet
Haczin kapsamı ya da oranı kanuna aykırıysa, icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir. Şikâyet kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır; ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması ile kamu düzenine aykırılık hâllerinde süre işlemez. Bu ayrım kritik olduğundan, dilekçede şikâyetin hangi sebebe dayandığı açıkça belirtilmelidir.
Muvafakat ve taahhüdün etkisi
Borçlunun maaşının haczine önceden verdiği muvafakat ile takip başladıktan sonra verilen muvafakat aynı sonucu doğurmaz. Aynı şekilde icra dairesinde verilen ödeme taahhüdü, şartları taşımadığında geçersiz olabilir. Taahhüt öncesinde tutarın, taksit sayısının ve faiz hesabının tutanağa açıkça geçirilmesi ileride doğacak tartışmayı önler.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Kesinti hesabı ve şikâyet süresi dosyadaki belgelere göre değiştiğinden, itiraz etmeden önce icra dosyanızın incelenmesi ve hukuki görüş alınması yerinde olur.