İcra takibinde ödeme emri tebliğ edildiğinde borçlunun önünde birbirinden bağımsız iki yükümlülük vardır: borca ya da imzaya itiraz etmek ve mal beyanında bulunmak. Bu ikisinin karıştırılması, uygulamada en sık karşılaşılan ve en ağır sonuçlu hatadır; itiraz edilmiş olması, mal beyanı yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İki Ayrı Süre, İki Ayrı Sonuç
İİK düzenlemesinde ödeme emrine itiraz süresi ile mal beyanı süresi tebliğden itibaren yedi gündür. İtiraz edilmemesi takibin kesinleşmesine, mal beyanında bulunulmaması ise ayrı bir yaptırım olan hapsen tazyik talebine zemin hazırlar. Beyanın hiç verilmemesi kadar, gerçeğe aykırı verilmesi de ayrı bir sorumluluk doğurur.
Mal Beyanında Yazılması Gerekenler
- Taşınır ve taşınmaz mallar, üzerlerindeki takyidatlarla birlikte.
- Üçüncü kişilerdeki alacaklar ve bunların dayanağı.
- Düzenli gelir kalemleri; maaş, kira, emekli aylığı gibi.
- Borcun karşılanamayacağı düşünülüyorsa, geçim için gerekli olduğu ileri sürülen kalemlerin ayrıca belirtilmesi.
Haciz Uygulandıktan Sonra Başvuru Yolları
- Haczedilemeyecek mal veya gelir üzerinde haciz uygulanmışsa icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir; bu yol için de kısa süre öngörülmüştür ve haczin öğrenildiği tarihten işler.
- Haczedilen eşya üçüncü kişiye aitse istihkak iddiası haciz sırasında tutanağa geçirilmeli, geçirilemediyse öğrenmeyi izleyen süre içinde bildirilmelidir.
- Maaş haczinde kesinti oranının kanuni sınırı aşması hâlinde düzeltme talebi ayrıca ileri sürülür.
- Aynı alacak için birden çok takip veya mükerrer haciz varsa bu husus dosyaya yazılı olarak bildirilir.
Delil Eksikliğinin En Çok Görüldüğü Nokta
Şikâyet ve istihkak dosyalarının önemli bölümü, iddianın belgeyle desteklenememesi nedeniyle sonuçsuz kalır. Üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülen eşyanın faturası, taşınmanın tarihini gösteren kayıtlar, banka üzerinden yapılan ödeme dökümü ve haciz tutanağının fotoğraflarla desteklenmesi bu boşluğu kapatır. Haciz tutanağının bir örneğinin talep edilmesi ve tutanaktaki beyanların yerinde okunması, sonradan yapılacak her başvurunun temelini oluşturur.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İcra dosyalarında süreler çok kısa işlediğinden, ödeme emrinin tebliğinden hemen sonra bir hukukçuyla görüşülmesi tavsiye edilir.