İcra takibinde borçlunun en çok hata yaptığı aşama, ödeme emrinin tebliğinden sonraki ilk hafta ile mal beyanının içeriğidir. Bu iki adımda yapılan eksiklik, sonradan açılacak davalarla telafi edilemeyecek sonuçlar doğurabilir. Aşağıda, İİK ve HMK çerçevesinde haciz sürecindeki itiraz-başvuru sıralaması ve belge eksikliğinin yarattığı riskler ele alınmıştır.
Ödeme Emri Ulaştığında İlk Hafta
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz için kanunda yedi günlük bir süre öngörülmüştür. Bu süre içinde icra dairesine yapılan itiraz takibi durdurur; süre geçtikten sonra ise takip kesinleşir ve borçlunun elinde yalnızca menfi tespit veya istirdat gibi daha ağır ispat yüküne dayanan yollar kalır. İtirazın kapsamı da önemlidir: borcun tamamına mı, bir kısmına mı, yoksa yalnızca faize veya yetkiye mi itiraz edildiği dilekçede açıkça yazılmalıdır. Yetkiye itiraz ederken yetkili icra dairesinin gösterilmemesi, itirazın bu yönden sonuçsuz kalmasına yol açar.
Mal Beyanının Kapsamı ve Sık Yapılan Hatalar
Mal beyanı, borçlunun malvarlığını gösteren resmî bir bildirimdir ve süresi ödeme emrinin tebliğine bağlıdır. Uygulamada üç hata öne çıkar:
- Beyanın hiç verilmemesi; bunun icra ceza mahkemesinde tazyik yaptırımına konu olabileceği gözden kaçırılır.
- Beyanın gerçeğe aykırı veya eksik verilmesi; sonradan tespit edilen malvarlığı, dosyanın tamamındaki savunmanın güvenilirliğini zayıflatır.
- Beyanda yer alan malların üzerindeki rehin, haciz ve takyidatların gösterilmemesi; bu durum ödeme kabiliyetinin olduğundan yüksek görünmesine neden olur.
İtiraz mı, Şikâyet mi, İstihkak mı?
Haciz aşamasındaki uyuşmazlıkların merci ve süreleri birbirinden farklıdır. Borcun varlığına yönelik iddialar itiraz veya dava konusudur. İcra müdürlüğünün işleminin usule aykırı olduğu iddiası ise icra mahkemesine yapılacak şikâyetin konusudur ve kural olarak yedi günlük süreye tabidir; kamu düzenine aykırılık hâllerinde süre aranmaz. Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası ise istihkak prosedürüne tabidir ve haczi öğrenmeye bağlı kısa bir süre içinde ileri sürülmelidir. Yanlış yolun seçilmesi, esasa hiç girilmeden ret kararıyla sonuçlanır.
Delil Dosyası: Neyi Nasıl Belgelemeli
Haciz uyuşmazlıklarında delil eksikliği çoğunlukla mülkiyet ve ödeme konularında ortaya çıkar. Üçüncü kişinin mülkiyet iddiasında fatura, ödeme kaydı ve teslim belgesinin tarih sıralaması tutarlı olmalıdır. Borcun ödendiği savunmasında ise dekontun açıklama kısmı ile takip dosyasındaki alacak kalemi eşleştirilmelidir. Maaş haczinde, kanunen haczedilemeyecek kısmın aşıldığı iddiası bordro ile birlikte ileri sürülmelidir; nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulandığı da gözetilmelidir.
Takvim Kontrolü
Tebliğ tarihi, itiraz son günü, mal beyanı son günü, haciz tarihi ve satış talebi süreleri tek bir çizelgede tutulmalıdır. Tebligatın usulsüz yapıldığı düşünülüyorsa, öğrenme tarihi beyan edilerek usulsüz tebligat şikâyeti ayrıca değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; takip türüne ve dosyadaki belgelere göre izlenecek yol değişebilir. İcra dosyanıza ilişkin bir adım atmadan önce dosya örneğiyle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.