Haciz işlemi başladığında borçlu veya üçüncü kişinin elindeki hukuki araçlar, ödeme emrine itirazdan tamamen farklıdır. Haciz aşamasında kural olarak itiraz değil, şikâyet ve istihkak yolları işler; bu ayrımın karıştırılması, süresi içinde yapılmış bir başvurunun bile sonuçsuz kalmasına yol açar. İİK ve HMK çerçevesinde aşağıda mercii analizi ve usule aykırı işlem riskleri ele alınmaktadır.
Şikâyet Yolunun Muhatabı
İcra dairesinin işlemine yönelik denetim icra hukuk mahkemesi tarafından yapılır ve yetkili mahkeme, işlemi yapan icra dairesinin bağlı bulunduğu yerdedir. Bu yer, borçlunun ikametgâhından farklı olabilir; başvurunun borçlunun oturduğu yerdeki mahkemeye yapılması gecikme doğurur. Şikâyet kural olarak süreye tabidir; ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması ile kamu düzenine aykırılık hallerinde süre koşulu aynı biçimde işlemez.
Haczedilmezlik İddiası
- Maaş ve ücret üzerindeki haczin yasal orana uygunluğu denetlenir
- Emekli aylığı bakımından borçlunun muvafakati bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir
- Ev eşyasında ailenin ortak kullanımına özgülenmiş ve zorunlu nitelikteki eşyalar tartışılır
- Mesleğin icrası için gerekli araç ve gereçler ayrı bir başlıkta değerlendirilir
- Haczedilmezlik iddiası, haczin öğrenilmesinden itibaren süresinde ileri sürülmezse hak düşer
Üçüncü Kişi Elindeki Mal: İstihkak
Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülüyorsa yol istihkak prosedürüdür. Burada belirleyici olan, haciz sırasında malın kimin elinde bulunduğudur; çünkü bu durum ispat yükünün hangi tarafta olacağını değiştirir. Fatura, sigorta poliçesi, kredi sözleşmesi ve nakliye belgeleri gibi tarihli kayıtlar, sonradan düzenlendiği izlenimi vermeyecek biçimde sunulmalıdır.
Mal Beyanının Haciz Aşamasındaki Rolü
Mal beyanı yalnızca bir bildirim değil, sonraki tüm haciz işlemlerinin dayanağıdır. Eksik veya gerçeğe aykırı beyan, ayrı bir yaptırım riski doğurur. Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları, kira gelirleri ve ortaklık payları da beyan kapsamında düşünülmelidir. Alacaklı tarafta ise beyandaki değerlerin güncelliği kontrol edilmeden haciz talebi düzenlenmesi, sonuçsuz haciz masrafı doğurur.
Dosya Yürütürken Kontrol Noktaları
- Haciz tutanağının bir örneği alınır; hazır bulunanlar ve saat bilgisi kontrol edilir.
- Kıymet takdirine itiraz süresi ayrı bir takvim maddesi olarak işlenir.
- Satış talebi süresi ve satış aşamasındaki ilan işlemleri izlenir.
- Birden fazla dosyada haciz varsa sıra cetveline ilişkin itiraz ihtimali hazırlanır.
- Tebligatların usulüne uygunluğu her aşamada yeniden denetlenir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Haczin konusu, malın bulunduğu yer ve tutanak içeriği sonucu değiştirebileceğinden, işlem öğrenildiği anda hukuki değerlendirme alınması önerilir.