İcra takibinde haciz aşaması, alacaklı için hızlanma, borçlu için ise savunma penceresinin daraldığı andır. Bu rehber, haciz sürecinde mal beyanı yükümlülüğünü merkeze alarak İİK ve HMK çerçevesinde gerçekçi bir süre planının nasıl kurulacağını; dosyanın sulh yoluyla mı kapatılacağı yoksa yargısal yola mı taşınacağı kararının hangi verilerle verileceğini ele alır.
Takvimi Başlatan Tarih Hangisidir?
Uygulamadaki en sık kayıp, sürelerin takibin açıldığı gün değil, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edildiği gün işlemeye başladığının gözden kaçmasıdır. Bu nedenle ilk iş, dosyadaki tebligat parçasının fiziken incelenmesi; tebliğ tarihi, tebliğ yapılan kişi ve adres tespitinin tutarlı olup olmadığının kontrolüdür. Muhatabın adreste bulunmaması halinde yapılan işlemler, tebliğ tarihini ileri çekebileceği gibi tebligatın usulsüzlüğü iddiasının da temelini oluşturur.
Mal Beyanının İki Yüzü
Mal beyanı yalnızca bir bildirim değildir; borçlunun sonraki savunmasının çerçevesini de çizer. Beyanda gösterilen malvarlığı, ileride haczedilmezlik itirazı veya istihkak tartışmasında referans alınır.
- Beyanın süresinde verilmemesi ayrı bir yaptırım riskini doğurur.
- Eksik veya gerçeğe aykırı beyan, borçlunun genel güvenilirliğini zayıflatır.
- Üçüncü kişiye ait mallar beyanda ayrıştırılmazsa, sonraki istihkak iddiası inandırıcılığını kaybeder.
- Beyanın kapsamı, taksitle ödeme veya haricî anlaşma müzakerelerinde karşı tarafın elini güçlendirebilir.
Uzlaşma mı, Şikâyet ve İtiraz Yolu mu?
Karar, duygusal değil aritmetik verilmelidir. Alacak asıl-faiz-masraf kalemleriyle güncellenir; haczi kabil malvarlığının tahmini değeri ile satış sürecinin öngörülen maliyeti karşılaştırılır. Tahsil ihtimali düşük, buna karşılık ihtilaf maliyeti yüksekse haricî anlaşma veya taksitlendirme akılcı olabilir. Buna karşılık takipte usule aykırılık, zamanaşımı ya da borcun ödenmiş olması gibi güçlü bir dayanak varsa, süreye tabi itiraz ve şikâyet yollarının işletilmesi öncelik kazanır.
Tek Sayfalık Dosya Takvimi
- Tebliğ tarihi ve varsa usulsüzlük iddiasının öğrenme tarihi yazılır.
- İtiraz, şikâyet ve mal beyanı için son günler ayrı ayrı işaretlenir.
- Haciz tutanaklarının tarihleri ve haczedilen kalemler listelenir.
- Üçüncü kişi elindeki hak ve alacaklara ilişkin bildirimler ayrı sütunda izlenir.
- Anlaşma görüşmelerinin son tarihi, süre bitiminden makul ölçüde önce konumlandırılır.
Bu son adım kritiktir: müzakere devam ederken sürenin dolması, borçluyu pazarlık gücünden tamamen yoksun bırakır. Görüşme takvimi her zaman kanunî süre takviminin içinde kalmalıdır.
Kapanış
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Her icra dosyasında tebligat, malvarlığı ve takip türü farklı sonuçlar doğurur; adım atmadan önce dosyanın tamamının bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.