İlamsız icra takibi, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya tanınmış hızlı bir yoldur. Bu hızın karşılığı, borçluya tanınan kısa itiraz süresidir. İİK sistemine göre ödeme emrini alan borçlunun itiraz süresi yedi gündür ve bu süre kaçırıldığında takip kesinleşir; artık borcun varlığı değil, yalnızca ödeme yapılıp yapılmadığı tartışılabilir hâle gelir.
İtirazın Kapsamını Doğru Belirlemek
İtiraz, borcun tamamına yönelik olabileceği gibi bir kısmına da yöneltilebilir. Kısmi itirazda itiraz edilmeyen bölüm için takip kesinleşir; bu nedenle kısmi itirazda kabul edilen tutarın açıkça yazılması gerekir. İmzaya itiraz, adi senetlerde ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; yalnızca borca itiraz edildiğinde imza ikrar edilmiş sayılır. Yetkiye itiraz varsa esasa ilişkin itirazla birlikte ve aynı dilekçede ileri sürülmelidir.
Tebligat Gecikmesi ve Usulsüz Tebligat Ayrımı
Bu alanda en sık karşılaşılan sorun, ödeme emrinin borçluya fiilen ulaşmamasıdır. Ödeme emri eski adrese gönderilmiş, komşuya ya da apartman görevlisine bırakılmış olabilir. Böyle durumlarda süre teknik olarak işlemeye başlar ve borçlu haberdar olduğunda süre çoktan dolmuş olur. Çözüm iki yönlüdür: tebligatın usulsüzlüğü ileri sürülerek şikâyet yoluna gidilmesi ve öğrenme tarihinin somut delille ortaya konmasıdır. Öğrenme tarihi, haciz ihbarnamesi, banka bloke bildirimi veya UYAP sorgu kaydı gibi belgelerle desteklenmelidir. Süresi içinde itiraz edilemeyen hâllerde gecikmiş itiraz kurumunun koşullarının bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.
İtirazdan Sonra Hangi Dava Açılır
- Alacaklı, itirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvurabilir; bu yolda yalnızca belirli nitelikteki belgeler incelenir.
- Elindeki belge bu nitelikte değilse alacaklının yolu genel mahkemede itirazın iptali davasıdır.
- Borçlu, takibin haksız olduğunu düşünüyorsa menfi tespit davası açabilir.
- Ödeme yapılmışsa istirdat davası gündeme gelir.
Alacaklının itirazın iptali davası açması için kanunda öngörülen süre sınırlıdır; bu süre kaçırıldığında takip düşer ve yeniden takip yapılması gerekir.
İspat Stratejisinin Kurulması
Borçlu tarafında en güçlü delil, ödemeyi gösteren banka kaydıdır. Nakit ödemelerde makbuz alınmamışsa dosya baştan zayıf kurulmuş demektir. Borcun hiç doğmadığı iddiasında ise ticari ilişkinin gerçek içeriğini gösteren yazışmalar, sipariş formları ve teslim belgeleri önem kazanır. HMK'nın ispat kuralları gereği, senede bağlı bir ilişkide senede aykırı beyanların tanıkla ispatı kural olarak mümkün değildir. Kötü niyetli takip iddiası ileri sürülecekse, alacaklının borcun bulunmadığını bildiğini gösteren somut karineler dosyaya konmalıdır.
Sürelerin Tek Takvimde İzlenmesi
İtiraz süresi, itirazın iptali dava süresi, haciz isteme süresi ve satış isteme süresi birbirinden bağımsız işler. Bu sürelerin ayrı ayrı takip edilmemesi, esasa ilişkin haklı bir savunmanın hiç incelenmeden sonuçsuz kalmasına yol açar.
Bu açıklamalar genel bilgi paylaşımıdır; takibin dayandığı belge ve tebligatın yapılış biçimi sonucu belirleyeceğinden, ödeme emri elinize ulaştığında vakit kaybetmeden hukuki destek almanız yerinde olur.