İlamsız icra takibi, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya tanınmış hızlı bir yoldur. Bu hız, borçlu açısından kısa ve sert sürelerle dengelenir. Ödeme emri eline ulaşan kişinin yapacağı ilk şey panik değil, tebliğ tarihinin tespiti ve itirazın kapsamının doğru belirlenmesidir. Bu rehber, İİK ve HMK çerçevesinde borçlunun elindeki savunma araçlarını ve bunların delil boyutunu ele alıyor.
Ödeme emri elinize ulaştığında ilk kontrol
Tebligat zarfı ve üzerindeki şerhler saklanmalıdır. Tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, sonradan gündeme gelebilecek bir usulsüz tebligat iddiasının tek dayanağıdır. Ardından takip talebindeki alacak kalemleri incelenir: alacağın dayanağı olarak ne gösterilmiş, faiz hangi tarihten işletilmiş, tutar hangi kalemlerden oluşuyor?
İtirazın kapsamını doğru kurmak
- Borca itiraz: alacağın hiç doğmadığı, ödendiği veya sona erdiği ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: adi senede dayalı takiplerde imzanın kendisine ait olmadığı iddiası ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; genel itiraz imzayı kapsamaz.
- Yetkiye itiraz: icra dairesinin yetkisiz olduğu iddiası, itirazla birlikte ileri sürülmelidir.
- Faize ve ferîlere itiraz: asıl alacak kabul edilse bile oran ve başlangıç tarihi ayrıca tartışılabilir.
Kısmi itirazda kabul edilen tutarın açıkça gösterilmesi gerekir; belirsiz bırakılan kısmi itiraz sonuç doğurmayabilir.
İtiraz sonrası: iki ayrı yol
İtiraz, takibi kural olarak durdurur. Bundan sonra alacaklının önünde iki yol vardır. Elinde kanunda sayılan nitelikte bir belge varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir; bu yol dar bir inceleme öngörür ve yalnızca belgeye dayanır. Böyle bir belge yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası açılır ve burada tanık dâhil olağan ispat araçları kullanılabilir. Borçlu açısından bu ayrım kritiktir: dar incelemede sunulamayan savunma, geniş yargılamada değerlendirilebilir.
Borçlunun elindeki diğer korumalar
Haczedilmezlik iddiası, hacze konu mal veya gelirin kanunen haczedilemeyecek nitelikte olduğu hâllerde ileri sürülür ve kısa süreye tabidir. Maaş üzerindeki haczin sınırı, emekli aylıkları ve ev eşyasına ilişkin düzenlemeler bu kapsamda değerlendirilir. Ayrıca borcu bulunmadığının tespiti için menfi tespit davası yolu bulunmakta; ödeme yapılmışsa istirdat davası gündeme gelmektedir. Hangi yolun seçileceği, ödemenin yapılıp yapılmadığına göre belirlenir.
Delil eksikliğinin borçluya faturası
Uygulamada borçluları en çok zorlayan durum, ödemenin belgesiz yapılmış olmasıdır. Elden ödeme, üçüncü kişi hesabına yapılan transfer veya açıklamasız havale, itirazı beyan düzeyine düşürür. Aynı şekilde ihtarlara hiç cevap verilmemesi ve ticari defter kayıtlarının düzensizliği, tacirler bakımından ciddi bir dezavantaj yaratır.
Süre yönetimi
Ödeme emrine itiraz, haczedilmezlik şikâyeti ve icra mahkemesine yapılacak başvurular kısa sürelere bağlanmıştır. Bu nedenle tebliğ tarihi bir takvime işlenmeli ve son güne bırakılmadan hareket edilmelidir. Süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve savunma alanı belirgin biçimde daralır.
Yukarıdaki bilgiler geneldir. Takibin dayanağı ve borçlunun sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, ödeme emrini aldıktan hemen sonra hukuki değerlendirme almanız uygun olur.