İlamsız icra takibi, alacaklının elinde mahkeme kararı olmadan başlatabildiği bir yoldur. Bu kolaylık, borçlu bakımından kısa ve keskin bir savunma penceresi anlamına gelir. Ödeme emrini alan kişinin yapması gereken ilk iş, itiraz ile şikâyetin farkını doğru kurmak ve başvurusunu doğru mercie yöneltmektir. Bu rehber İİK ve HMK ekseninde borçlunun elindeki seçenekleri konu alır.
İtiraz mı, Şikâyet mi?
Borcun kendisine, miktarına veya alacaklının sıfatına yönelik karşı çıkışlar itirazın konusudur ve icra dairesine yöneltilir. Buna karşılık takip işleminin usulüne aykırı yapılması, örneğin ödeme emrinin usulsüz tebliği veya haczedilemez bir malın haczedilmesi, şikâyetin konusudur ve icra mahkemesine götürülür. Bu ayrımın karıştırılması, süresinde yapılmış bir başvurunun sonuçsuz kalmasına yol açar.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında
- Tebliğ tarihi ve tebligatın kime yapıldığı tebliğ mazbatasından tespit edilir.
- Takip dayanağı belgenin niteliği ve alacağın kaynağı incelenir.
- İtiraz, borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı yöneltileceğine karar verilir.
- İmzaya itiraz gerekiyorsa bunun ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerektiği unutulmaz.
- Süre kaçırılmışsa, usulsüz tebligat iddiası bakımından öğrenme tarihi belgelenir.
Kısmi İtirazın Riski
Borçlu borcun bir bölümünü kabul ediyorsa, kabul ettiği miktarı açıkça göstermek zorundadır. Miktar belirtilmeden yapılan itiraz, uygulamada beklenen sonucu doğurmayabilir ve takibin kesinleşmesine giden yolu açar. Aynı şekilde "borcum yoktur" biçiminde tek cümlelik bir itiraz, imza inkârını kapsamaz; imza itirazının ayrıca yapılmaması, senede dayalı takiplerde savunmayı büyük ölçüde daraltır.
İtirazdan Sonra Ne Olur
- Takip durur; alacaklı, itirazın kaldırılması veya iptali için mahkemeye başvurmak zorunda kalır.
- Alacaklının başvurusu üzerine borçlunun elindeki belgelerin niteliği belirleyici hâle gelir.
- Ödeme savunmasına dayanılıyorsa, ödemenin bu takibe konu borca ilişkin olduğu gösterilmelidir.
- Haksız çıkma hâlinde doğabilecek tazminat riski baştan hesaba katılmalıdır.
Ödeme Yapmak ile Yargılamayı Sürdürmek Arasındaki Karar
Borçlu için bu tercih, borcun varlığından çok belgeye bağlanma durumuna göre yapılır. Alacak güçlü bir belgeye dayanıyorsa, yapılandırılmış bir ödeme protokolü hem faiz yükünü hem de haciz baskısını sınırlayabilir. Belge tartışmalıysa erken ödeme, borcun kabulü sonucunu doğurabileceğinden geri dönüşü zor olur. Her hâlde haczedilemeyen mal ve alacaklara ilişkin korumaların hatırlatılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve kişiye özel hukuki tavsiye yerine geçmez. Ödeme emri tebliğ edilen kişinin, süre çok kısa olduğundan gecikmeden bir hukukçuya başvurması önerilir.