Ödeme emri eline ulaşan borçlunun ilk sorusu çoğu zaman şudur: dilekçemi nereye vereceğim? İlamsız takipte bu, basit bir adres sorusu değil, dosyanın kaderini belirleyen bir merci sorunudur. Aynı takip dosyasında icra dairesi, icra mahkemesi ve genel mahkeme birbirinden tamamen farklı işlere bakar; birinin işi diğerine götürüldüğünde geri alınamayan süre kayıpları doğar.
Üç Merci, Üç Ayrı İş
İcra dairesi takibi yürüten idari nitelikteki organdır. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz kural olarak buraya yapılır ve süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur. İcra mahkemesi takip işlemlerinin İİK'ya uygunluğunu denetler; şikayet, itirazın kaldırılması, haciz ve ihaleye ilişkin uyuşmazlıklar bu mahkemenin alanındadır. Genel mahkemeler ise alacağın esasına, yani borcun gerçekten var olup olmadığına ilişkin davaları görür.
Bu ayrımın pratik karşılığı nettir: borcun hiç doğmadığını ileri süren borçlu icra mahkemesinden esas hakkında hüküm bekleyemez; buna karşılık haczin usulsüz uygulandığını söyleyen borçlunun da genel mahkemede işi yoktur.
Takibin Yetkisi ve Yetki İtirazının Zamanı
İlamsız takipte yetkili icra dairesi, HMK'daki yetki kurallarına paralel biçimde belirlenir; alacaklının seçtiği yer her zaman doğru yer olmayabilir. Borçlu için kritik nokta, yetki itirazının ödeme emrine itirazla birlikte ve aynı süre içinde ileri sürülmesi gereğidir. Sonradan hatırlanan yetki itirazı, esasa ilişkin en güçlü savunmaları bile işlevsiz bırakabilir.
Yanlış Merciye Başvurunun Somut Sonucu
İcra hukukunda dilekçenin yanlış yere verilmesi, çoğu zaman verildiği tarihte yapılmış sayılmaz. Şikayet ve itiraz süreleri kısa olduğundan, dosya doğru mercie ulaştığında süre çoktan dolmuş olabilir. Sık görülen hatalar:
- Borca itirazı icra dairesi yerine doğrudan icra mahkemesine sunmak
- Usulsüz tebligat şikayetini genel mahkemede dava olarak açmak
- Menfi tespit talebini icra mahkemesine yöneltmek
- Haciz ihbarnamesine itirazı takibin yürüdüğü daire dışında bir mercie bildirmek
Borçlu İçin Merci Kontrol Sırası
- Elinizdeki belgenin ödeme emri mi, haciz ihbarnamesi mi, başka bir tebligat mı olduğunu tespit edin.
- Tebliğ tarihini ve o işleme özgü süreyi aynı takvim üzerinde işaretleyin.
- İtirazınızın konusunu ayırın: borcun kendisi mi, imza mı, yetki mi, yoksa takip işleminin usulü mü?
- Bu ayrıma göre mercii belirleyin; tereddüt varsa hem itiraz hem şikayet yolunu ayrı dilekçelerle ve süresinde kullanın.
- İtiraz sonrası alacaklının hangi yolu seçebileceğini öngörerek savunma belgelerinizi şimdiden ayırın.
İtiraz Sonrası Beklenen Hamle
İtiraz takibi durdurduğunda süreç bitmez; alacaklı elindeki belgenin niteliğine göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını veya genel mahkemede itirazın iptalini isteyebilir. Borçlunun savunma dosyası bu iki ihtimale göre baştan iki başlıkta hazırlanmalıdır: belgeye dayalı biçimsel savunma ve esasa ilişkin ödeme, takas, zamanaşımı gibi iddialar.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Takip türü, dayanak belge ve tebliğ tarihi değiştiğinde merci ve süre tablosu da değişir; dosyanızın somut durumunu bir hukukçuyla değerlendirmeniz yerinde olur.