İlamsız takip, alacaklının elinde bir mahkeme ilamı olmadan yalnızca takip talebiyle icra dairesinden ödeme emri çıkarttığı yoldur. Borçlu bakımından asıl tehlike alacağın gerçekten mevcut olup olmaması değil, sürecin fark edilmeden kesinleşmesidir. İİK ve HMK ekseninde ilerleyen bu süreçte usule aykırı tek bir işlem, borcu bulunmayan bir kişinin malvarlığına haciz konmasıyla sonuçlanabilir. Aşağıdaki liste, ödeme emrini alan borçlunun hangi başlıkları hangi sırayla doğrulaması gerektiğini gösterir.
Evrak Elinize Geçtiğinde İlk Doğrulama
İlk iş, gelen belgenin ödeme emri mi yoksa icra emri mi olduğunu ayırt etmektir; ikisinin itiraz rejimi aynı değildir. Ardından takip dosyası numarası, alacaklı sıfatı, dayanak belge ve talep kalemleri tek tek okunur. Faizin türü, başlangıç tarihi ve takip masrafları çoğu zaman gözden kaçan, oysa ayrıca itiraza konu edilebilen kalemlerdir.
Tebligat Usulü: Sessiz Kesinleşmenin Kaynağı
Usule aykırılık riskinin en yoğunlaştığı nokta tebligattır. Adres, tebliğ tarihi, evrakı teslim alan kişinin sıfatı ve tebliğ şerhinin içeriği ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Terk edilmiş adrese, muhatapla birlikte oturmayan bir kişiye ya da işyerinde yetkisiz personele yapılan tebliğ, borçlunun süreden haberdar olmasını fiilen engeller. Böyle bir durumda öğrenme tarihi esas alınarak yapılacak başvuru, kaybedilmiş görünen hakkı yeniden gündeme getirebilir.
İtirazın Kapsamını Baştan Doğru Kurmak
İtiraz tek tip değildir. Borcun tamamına, bir kısmına, imzaya ya da icra dairesinin yetkisine itiraz birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Özellikle imzaya itiraz açıkça ve ayrıca belirtilmezse senetteki imza kabul edilmiş sayılabilir. Yetki itirazının ise esasa ilişkin itirazla birlikte, aynı dilekçede ileri sürülmesi gerekir; sonradan eklenmesi mümkün olmaz.
Dosya Kontrol Listesi
- Tebliğ tarihi belgeyle sabit mi, tebliğ şerhi okunaklı mı?
- İtiraz süresinin son günü takvime işlendi mi?
- İmzaya itiraz gerekiyorsa dilekçede ayrıca yazıldı mı?
- Yetki itirazı esasa itirazla birlikte ileri sürüldü mü?
- Ödeme, takas veya zamanaşımı savunmasını destekleyen belgeler dosyalandı mı?
- Takip talebindeki alacak kalemleri ile dayanak belge birbirini tutuyor mu?
İtirazdan Sonrasını Bugünden Planlamak
İtiraz takibi durdurur ama uyuşmazlığı bitirmez. Alacaklının itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna gitmesi ihtimaline karşı ödeme belgeleri, banka kayıtları ve yazışmalar şimdiden tarih sırasına dizilmelidir. Borçlunun elindeki belgenin niteliği, uyuşmazlığın icra mahkemesinde mi genel mahkemede mi görüleceğini büyük ölçüde etkiler. Haksız çıkma ihtimalinde gündeme gelebilecek tazminat riski de itirazın kapsamı belirlenirken tartılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; her takip dosyasının kendi belgeleri ve tebligat geçmişi sonucu değiştirir. Ödeme emri elinize ulaştıysa süre işlemeye başladığından, dosyanızı bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.