İlamsız takip, alacaklının elinde bir mahkeme kararı olmadan başlatabildiği bir yoldur. Bu yolun dengesi, borçluya tanınan itiraz imkanıyla kurulur. Ancak bu imkan zamanla sınırlıdır ve süresi geçtiğinde takip, içeriği hiç incelenmeden kesinleşir. Bu nedenle borçlu açısından süreç, hukuki tartışmadan önce bir takvim meselesidir.
Sürenin başladığı an: tebligat
Ödeme emrinin eline ulaştığı tarih, borçlu için bütün hesabın başlangıç noktasıdır. Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ilk kontrol edilmesi gereken husustur; usulsüz tebligat halinde sürenin öğrenme tarihinden işlemeye başlaması gündeme gelebilir. Bu iddia sonradan ileri sürülecekse, öğrenme anının nasıl ispat edileceği baştan düşünülmelidir.
Neye itiraz edildiği, sonucu değiştirir
İtirazın kapsamı teknik bir tercihtir. Borcun tamamına mı, bir kısmına mı, yoksa senetteki imzaya mı itiraz edildiği; alacaklının sonraki aşamada hangi yolu izleyeceğini belirler. İmzaya itiraz açıkça ve ayrıca yapılmadığında, imza kabul edilmiş sayılabilir. Yetki itirazının ise esasa ilişkin itirazla birlikte ve usulüne uygun şekilde ileri sürülmesi gerekir.
İtirazdan sonra sahne alacaklıya geçer
İtiraz üzerine takip durur ve alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yollarından birine başvurur. Bu iki yol farklı mercilerde görülür ve farklı ispat imkanı sunar. Borçlu açısından savunmanın hazırlanması bu ayrıma göre şekillenir; icra mahkemesinde sınırlı belgelerle yürüyen bir incelemeye, genel mahkemedeki gibi geniş delille hazırlanmak sonuç vermez.
Borçlunun ihmal etmemesi gereken kalemler
- Ödeme emrinin tebliğ tarihinin ve tebligat evrakının saklanması
- İtiraz dilekçesinin kapsamının bilinçli belirlenmesi
- Mal beyanı yükümlülüğünün ayrı bir süreye tabi olduğunun bilinmesi
- Haczedilemez nitelikteki mal ve gelirler için şikayet yoluna zamanında gidilmesi
- Ödeme yapıldıysa dekontların takip dosyasıyla eşleştirilmesi
Kesinleşmiş takipte kalan imkanlar
Süre kaçırıldığında yol tamamen kapanmaz ancak daralır. İİK sistemi içinde borcun bulunmadığının tespiti amacıyla açılabilecek dava, kesinleşmiş takibin kendiliğinden durmasını sağlamaz; tedbir talebi ayrıca değerlendirilir. Bu aşamada HMK genel hükümlerine göre yürüyen bir yargılamada ispat yükünün kimde olduğu, dosyanın seyrini belirleyen esas noktadır.
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Takibin dayanağı, belgelerin niteliği ve tebligatın durumu sonucu değiştirdiğinden, ödeme emrini aldığınızda gecikmeden hukuki destek almanız önemlidir.