İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmadan başlatabildiği bir yoldur; buna karşılık borçluya da güçlü bir savunma imkânı tanır. Ne var ki bu imkân çok kısa bir süreye bağlıdır ve başvurunun yapılacağı yer talebin türüne göre değişir. Ödeme emrini eline alan borçlunun ilk yapması gereken, hangi kapıya gideceğini doğru seçmektir.
İtiraz ile Şikâyetin Ayrımı
- Borca itiraz: Borcun hiç doğmadığı, ödendiği, zamanaşımına uğradığı ya da miktarın fazla olduğu iddiası doğrudan icra dairesine bildirilir. Bu itiraz takibi kendiliğinden durdurur.
- İmzaya itiraz: Adi senede dayalı takipte imzanın borçluya ait olmadığı iddiası ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; sadece borca itiraz edilmesi hâlinde imza kabul edilmiş sayılır.
- Yetkiye itiraz: Takibin başlatıldığı icra dairesinin yetkisiz olduğu iddiası, esasa ilişkin itirazla birlikte ve aynı dilekçede ileri sürülür.
- Şikâyet: Haczin usulsüzlüğü, haczedilemez malın haczi veya memur işleminin kanuna aykırılığı gibi iddialar icra dairesine değil, icra hukuk mahkemesine yöneltilir.
Süre Kaybının Sonucu
İİK, ödeme emrine itiraz için yedi günlük bir süre öngörür ve bu süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Süre kaçırıldığında takip kesinleşir; bu aşamadan sonra borçlunun elinde kural olarak menfi tespit veya istirdat davası kalır ki bu, ispat yükü ve masraf bakımından çok daha ağır bir yoldur. Bu nedenle tebliğ tarihinin tebligat evrakı üzerinden doğrulanması, savunmanın ilk adımıdır.
İtirazdan Sonra Ne Olur?
- Takip durur ve top alacaklıya geçer.
- Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
- Belge bu yola elverişli değilse, genel mahkemede itirazın iptali davası açılması gerekir.
- Borçlu, itirazında dayandığı vakıaları sonradan genişletmekte sınırlıdır; bu nedenle itiraz dilekçesi baştan kapsamlı yazılmalıdır.
- Kötü niyetli itiraz ve haksız takip hâlleri için öngörülen tazminat riski her iki taraf için de hesaba katılır.
Tebligat Zinciri
Uygulamada itiraz süresinin kaçırılmasının başlıca sebebi, tebligatın adreste başkasına yapılması ya da usulsüz tebliğdir. Bu durumda öğrenme tarihinin ispatı ön plana çıkar; tebligat evrakının aslı, adres kayıt sistemi kaydı ve varsa bina yönetimi kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Kapanış
Yukarıdaki ayrımlar genel bilgilendirme amacı taşır. Takibin dayanağı, senedin niteliği ve tebligatın şekli somut dosyada farklı bir yol gerektirebilir; ödeme emri eline ulaşan kişinin, süre dolmadan bir hukukçuya danışması en pratik önlemdir.