İlamsız icra takibi, elinde mahkeme ilamı bulunmayan alacaklının da başlatabileceği bir yoldur. Borçlu açısından sürpriz etkisi yaratan asıl an ise, ödeme emrinin ardından banka hesabına düşen elektronik haciz bildirimidir. İİK ve HMK çerçevesinde bu süreçte kimin neyi ispat edeceği, sonucu doğrudan belirler.
Alacaklı Baştan Belge Sunmak Zorunda Değildir
İlamsız takipte alacaklının, takip talebine herhangi bir belge eklemesi kural olarak aranmaz. Bu nedenle takibin başlamış olması, alacağın varlığının kanıtlandığı anlamına gelmez. Borçlunun ödeme emrine süresinde itiraz etmesi hâlinde takip kendiliğinden durur ve ispat yükü yeniden alacaklının üzerine geçer.
İtirazın Kaldırılması Aşamasında Belge Sınavı
Duran takibi sürdürmek isteyen alacaklı, icra mahkemesine başvurduğunda artık belgeye dayanmak zorundadır. Bu aşamada tartışılan şey borcun doğup doğmadığı değil, sunulan belgenin kanunun aradığı nitelikte olup olmadığıdır. Alternatif yol olan itirazın iptali davası genel mahkemede görülür ve daha geniş bir delil incelemesine imkân verir.
E-Hacizin Fiilî Etkisi ve Sınırları
Elektronik haciz, hesabın tamamının süresiz biçimde bloke edilmesi anlamına gelmez. Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Maaş hesabına yatan tutarın tamamının bloke edilmesi, oysa ücret ancak kanunda belirlenen orana kadar haczedilebilir
- Nafaka ve benzeri nitelikteki ödemelerin hesapta karışmış olması
- Emekli aylığı üzerinde kural olarak muvafakat aranması gerekirken bunun gözden kaçması
- Aynı borç için birden fazla hesapta toplam alacağı aşan blokenin sürdürülmesi
Ödeme Yaptığını İspat Edemeyen Borçlunun Riski
Borcun ödendiği savunması, elden yapılan ödemelerde çoğunlukla delilsiz kalır. Dekont açıklamasına hangi borç için ödeme yapıldığının yazılmaması, aynı taraflar arasında birden fazla ilişki varsa ödemenin başka bir borca sayılması sonucunu doğurabilir. Ödemelerin banka üzerinden ve açıklamalı yapılması, sonradan kurulacak her savunmanın temelidir.
Şikâyet mi İtiraz mı?
Bu iki yol karıştırıldığında süre kaybı doğar. Borcun kendisine, tutarına veya imzaya yönelik karşı çıkış itiraz konusudur ve icra dairesine yöneltilir. Haczin usulüne aykırı yapılması, haczedilemez malın haczedilmesi veya işlemdeki hatalar ise icra mahkemesine yapılacak şikâyetin konusudur. Yanlış mercie yapılan başvuru, esasa girilmeden reddedilebilir.
İcra dosyalarında süreler kısa ve sonuçları ağırdır. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; ödeme emrini aldığınız tarihi esas alarak dosyanızı vakit kaybetmeden bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olacaktır.