İlamsız takip, elinde mahkeme ilamı bulunmayan alacaklının borçluyu doğrudan icra dairesi eliyle takibe koyabilmesini sağlar. Bu yolun kolaylığı kadar kırılgan bir tarafı da vardır: borçlunun tek bir itirazı takibi durdurur ve o andan itibaren alacağın varlığını ortaya koyma yükü tamamen alacaklıya geçer. Aşağıda İİK ve HMK çerçevesinde, e-haciz aşamasına kadar uzanan süreçte delil dosyasının nasıl kurulacağı ve hangi anlarda süre kaybı riskinin doğduğu ele alınmaktadır.
İtiraz Anında İspat Yükü Nereye Kayar
Ödeme emri tebliğ edildiğinde borçlu, borcun tamamına veya bir kısmına itiraz edebilir. İtiraz takibi kendiliğinden durdurduğu için alacaklının elindeki belge kalitesi, sürecin bundan sonrasını belirler. Elde icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasına dayanak yapılabilecek nitelikte bir belge varsa hızlı yol açıktır; yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası gündeme gelir ve yargılama uzar. Bu nedenle takip açılmadan önce hangi yola gidileceği belge durumuna göre öngörülmelidir.
Takip Öncesi Toplanacak Belge Seti
- Alacağın doğduğu ilişkiyi gösteren sözleşme, sipariş formu veya teklif yazışması
- Fatura ve faturaların tebliğ edildiğini gösteren kayıtlar
- Cari hesap ekstresi ile mutabakat yazışmaları
- Kısmi ödeme dekontları ve ödeme talep edilen tarihlere ilişkin ihtarname
- Borcu ikrar eder nitelikteki e-posta veya mesaj kayıtları
Bu belgelerin tarih sırasına göre tek bir dosyada birleştirilmesi, itiraz sonrasında hazırlanacak dilekçenin iskeletini kendiliğinden ortaya çıkarır.
E-Haciz Kayıtlarının Delil Değeri
E-haciz, takip kesinleştikten sonra elektronik ortamda uygulanan bir tahsil aracıdır ve kendisi bir ispat aracı değildir. Ancak uygulama sırasında oluşan kayıtlar, sonraki uyuşmazlıklarda önem taşır: hangi hesaba ne zaman bloke konulduğu, tahsil edilen tutarın dosyaya ne zaman aktarıldığı, haczedilemeyecek nitelikteki gelirlere dokunulup dokunulmadığı bu kayıtlardan izlenir. Maaş ve benzeri gelirlerde kanunun koyduğu sınırların aşılması ya da haczi caiz olmayan bir kaleme bloke konulması, borçlu tarafından şikâyet konusu yapılabilir. Bu nedenle her iki taraf da dosya hareketlerinin dökümünü düzenli olarak almalıdır.
Süre Kaybının Doğduğu Kritik Anlar
- Ödeme emrinin tebliğinden sonra itiraz için tanınan kısa sürenin, tebligatın usulsüzlüğü tartışılırken tüketilmesi
- İtiraz üzerine takibin durmasına rağmen, itirazın iptali davasının kanunda öngörülen süre içinde açılmaması
- Zamanaşımına uğramış bir alacak için takip başlatılıp, borçlunun zamanaşımı def’ini beklemeden haciz planı yapılması
- Haciz talebinin dosyada zamanında yenilenmemesi nedeniyle işlemlerin düşmesi
Kısa Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Alacağın niteliği, belgelerin türü ve tebligatın yapılış biçimi süreci baştan değiştirebileceğinden, takip açılmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.