İlamsız takip, alacaklının elinde ilam veya ilam niteliğinde belge olmadan başlattığı takip yoludur; bu yolun ayırt edici özelliği, borçlunun basit bir itirazla takibi durdurabilmesidir. Buna karşılık süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve e-haciz uygulamaları hızla devreye girer. İİK ve HMK ekseninde bu dosyalarda belirleyici olan, itirazın içeriği kadar zamanlamasıdır.
E-Hacizde Öğrenme Anı ile Tebliğ Anı Aynı Değildir
Borçluların önemli bir kısmı takipten, ödeme emri kendilerine ulaştığında değil, banka hesabına bloke konduğunda haberdar olur. Hukuken önemli olan an ise ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edildiği tarihtir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, tebligatın hangi adrese, hangi usulle ve kime yapıldığının dosyadan incelenmesidir. Tebligat usulsüzse, öğrenme tarihi esas alınarak usulsüz tebligat şikâyeti gündeme gelebilir.
İtirazın Kapsamını Doğru Yazmak
Ödeme emrine itiraz tek tip değildir ve yanlış seçilen itiraz türü sonradan telafi edilemez.
- Borca itiraz: borcun hiç doğmadığı, ödendiği veya miktarının yanlış olduğu ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: adi senede dayalı takiplerde imzanın borçluya ait olmadığı açıkça ve ayrıca belirtilmelidir; sadece borca itiraz edilmesi halinde imza kabul edilmiş sayılır.
- Yetkiye itiraz: itiraz edilirken yetkili icra dairesinin de gösterilmesi gerekir.
- Faize ve ferilerine itiraz: itiraz edilmeyen kalem bakımından takip kesinleşir.
Ödeme Savunmasını Belgeyle Kurmak
Borcun ödendiği savunması, uygulamada en sık yapılan ancak en zayıf belgelenen savunmadır. Elden ödeme iddiası tek başına yeterli olmaz; banka dekontu, hesap ekstresi, ödemeyi açıklayan yazışma ve varsa ibraname birlikte sunulmalıdır. Ödeme açıklamasında hangi borca mahsuben yapıldığının yazılmış olması, aynı taraflar arasında birden fazla ilişki varsa belirleyici hale gelir.
Süre Kaçtıysa Elde Kalan Yollar
İtiraz için öngörülen kısa süre geçirildiğinde dosya kapanmaz, ancak yük ağırlaşır. Engel bir sebeple süresinde itiraz edilememişse gecikmiş itiraz yolu, borcun bulunmadığının tespiti için menfi tespit davası, takip sonrası ödeme yapılmışsa istirdat davası değerlendirilebilir. Bu yolların her birinin kendi süresi ve ispat yükü farklıdır; ayrıca haczedilemeyecek mal ve gelirlere ilişkin şikâyet süreleri de kısa olduğundan, e-haciz uygulanan hesabın niteliği vakit kaybetmeden incelenmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Takip dosyanızın türü, dayanak belgesi ve tebligat geçmişi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dosya örneğiyle birlikte hukuki destek almanız yerinde olur.