İlamsız icra takibi, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya hızlı bir yol açar; ancak bu hız, borçlu bakımından da çok kısa itiraz süreleri anlamına gelir. Elektronik haciz uygulamasıyla birlikte, takibin kesinleşmesinin ardından banka hesapları üzerine haciz çok kısa sürede uygulanabilmektedir. Bu rehber İİK ve HMK çerçevesinde ödeme emri sonrası zaman planını ve tebligat kaynaklı sorunları ele alır.
Ödeme Emri Eline Ulaştığında Kaybedilecek Zaman Yoktur
İlamsız takipte borçlunun ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Bu süre içinde icra dairesine yapılan itiraz, takibi kendiliğinden durdurur. Süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir; bu noktadan sonra borca itiraz edebilmek çok daha zor ve masraflı hale gelir. İtiraz dilekçesinde borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı itiraz edildiği ile imzaya itiraz edilip edilmediği ayrı ayrı ve açıkça belirtilmelidir; kısmi itirazlarda kabul edilen tutar da yazılmalıdır.
E-Haciz Uygulandıysa İzlenecek Adımlar
- Haczin hangi dosyadan ve hangi tarihte konulduğu icra dosyasından tespit edilir.
- Hesabın niteliği incelenir: maaş hesabı, emekli aylığı ve nafaka gibi kalemlerde haczedilemezlik veya kısmi haciz kuralları gündeme gelir.
- Haczedilemez nitelikteki bir kalem bloke edilmişse, şikayet yoluna başvurulur.
- Aynı borç için birden fazla dosyadan yapılan mükerrer hacizler tespit edilip kaldırılması istenir.
- Ödeme yapılmışsa dekont ve dosya hesabı karşılaştırılarak fazla tahsilat kontrol edilir.
Tebligat Gecikmesi ve Usulsüz Tebligat Ayrımı
Uygulamada en çok tartışma yaratan konu, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğidir. Borçlunun adreste bulunmaması halinde yapılan işlemlerin kanunda öngörülen sıraya uygun yürütülmesi gerekir; bu sıraya uyulmadığında tebligat usulsüz sayılabilir. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürüldüğünde süre, tebliğin öğrenildiği tarihe göre yeniden değerlendirilir. Bu nedenle borçlunun takipten haberdar olduğu anı gösteren kayıt (banka bildirimi, e-Devlet görüntüleme kaydı, üçüncü kişiden alınan bilgi) saklanmalıdır. Öğrenme tarihinin dilekçede açıkça beyan edilmesi, şikayetin incelenebilmesi için gereklidir.
Alacaklı Tarafı İçin Süre Planı
Takip alacaklısı bakımından da takvim vardır: itiraz üzerine takibin durması halinde itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gitmek için öngörülen süreler kaçırılırsa, aynı alacak için süreç baştan kurulmak zorunda kalır. Ayrıca haciz talebinin ve satış talebinin kanunda öngörülen süreler içinde yapılmaması, konulan haczin düşmesine yol açar. Bu nedenle dosya açıldığı anda takip aşamalarının tarihleri bir kontrol listesine bağlanmalıdır.
Borçlu Açısından Alternatif Yollar
Borç kabul edilmekle birlikte ödeme gücü sınırlıysa, icra dosyası üzerinden taksitlendirme talebi ya da alacaklıyla protokol yapılması gündeme gelebilir. Bu tür anlaşmaların dosyaya işlenmesi ve haciz durumunun buna göre düzeltilmesi ihmal edilmemelidir; sözlü mutabakatlar sonradan ispat sorunu doğurur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İcra dosyalarında süreler çok kısa olduğundan, ödeme emri veya haciz bildirimi elinize ulaştığında vakit kaybetmeden bir hukukçuya başvurmanız önem taşır.