İlamsız takip, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya hızlı bir yol sunar; borçlu açısından ise kısa ve keskin sürelerle işleyen bir baskı mekanizmasıdır. Elektronik haciz uygulamalarıyla birlikte bu hız daha da artmıştır: banka hesabındaki bir bloke, çoğu zaman borçlunun takipten haberdar olmasından önce fark edilir. İİK ekseninde bu dosyalarda en sık yapılan hata, doğru itirazın yanlış mercie yöneltilmesidir.
İtiraz Nereye, Şikâyet Nereye
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz, takibin yapıldığı icra dairesine yöneltilir. Buna karşılık icra müdürlüğünün bir işleminin kanuna aykırı olduğu iddiası, yani şikâyet, icra mahkemesine yapılır. Borca itiraz dilekçesini icra mahkemesine sunmak ya da haczin kaldırılması talebini icra dairesine yazmakla yetinmek, süre dolduğunda geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurur. Bu ayrım tek başına, ilamsız takip dosyalarında yaşanan hak kayıplarının önemli bir bölümünü açıklar.
Ödeme Emrinin Tebliği: Takvimin Sıfır Noktası
Süre, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğiyle başlar. Tebligatın eski adrese, işyerine ya da muhatap yerine başkasına yapılmış olması hâlinde usulsüz tebligat tartışması gündeme gelir ve bu iddia da kendi usulüne göre ileri sürülmelidir. Borçlunun yapması gereken ilk iş, tebligat mazbatasını ve dosyanın tebligat evrakını incelemektir. Öğrenme tarihinin belgelenmesi, sonradan yapılacak her başvurunun temelini oluşturur.
E-Hacizde Neyin Haczedilebildiği
- Banka hesaplarına konulan blokede, hesaptaki paranın kaynağı önem taşır; bazı ödemeler için haczedilmezlik iddiası ileri sürülebilir.
- Ücret ve maaş üzerindeki haciz kanunla sınırlandırılmıştır; sınırın aşıldığı iddiası süreye tabi bir şikâyet konusudur.
- Emekli aylığı, nafaka ve sosyal yardım niteliğindeki ödemeler bakımından özel korumalar bulunur.
- Üçüncü kişideki hak ve alacaklara yönelik haciz ihbarnamelerinde, ihbarnameye itiraz süresi ayrıca takip edilmelidir.
- Aile bireylerine ait hesaplara yansıyan bloke iddiaları, malikin kim olduğu gösterilerek ayrıca ileri sürülmelidir.
İtirazın Sonrası: Takip Durur, Dosya Bitmez
Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; ancak alacaklının itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna başvurma imkânı vardır. Bu iki yol farklı belge şartlarına ve farklı mercilere tabidir. Borçlu tarafında sık görülen yanılgı, itirazın dosyayı kapattığını varsaymaktır. Alacaklı tarafında ise yanılgı, elindeki belgenin hangi yola uygun olduğunu değerlendirmeden başvuru yapmaktır. Her iki hâlde de kötü niyet tazminatı riski göz önünde tutulmalıdır.
Borçlu İçin İlk Yedi Günlük Kontrol Listesi
- Dosya bilgileri ve takip dayanağı incelenir.
- Tebligat tarihi ve usulü doğrulanır.
- Borca, faize ve yetkiye yönelik itirazlardan hangilerinin ileri sürüleceği belirlenir.
- Haczedilen kalemler, haczedilmezlik iddiası bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.
- Her başvuru için muhatap merci, dilekçe hazırlanmadan önce yazılır.
Bu bilgiler genel niteliktedir ve takip dosyasının içeriğine göre değişebilir. İcra dosyalarında süreler günlerle ölçüldüğünden, tebligatı aldıktan hemen sonra bir hukukçuyla dosya incelemesi yapılması hak kaybını önlemede belirleyicidir.