İlamsız icra takibi, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklının doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı takip türüdür. Borçlu açısından bu takibin en kritik özelliği, sessiz kalındığında kendiliğinden kesinleşmesidir. İİK ve HMK ekseninde yürüyen süreçte maaş haczi çoğu zaman ilk fark edilen sonuçtur; oysa müdahale imkânı çok daha erken bir aşamada bulunur.
Ödeme Emri Elinize Geçtiğinde
Ödeme emrine itiraz süresi tebliğ tarihinden itibaren işler ve kısadır. İtiraz icra dairesine yapılır; bu itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Burada kritik ayrım şudur: borca itiraz ile imzaya itiraz farklı sonuçlar doğurur ve imzaya itirazın ayrıca ve açıkça yapılması gerekir. İtiraz dilekçesinde yalnızca "borcum yoktur" demek yeterli olsa da, faiz veya ferilere yönelik kısmi itirazda hangi kalemin kabul edilmediği belirtilmelidir.
Tebligatın Usulüne Uygunluğunu Denetlemek
- Tebligatın hangi adrese ve kime yapıldığı, tebliğ mazbatasındaki şerhler.
- Adreste bulunamama hâlinde yapılan araştırmanın kayda geçirilip geçirilmediği.
- Tüzel kişilerde yetkili kişiye tebliğ edilip edilmediği.
- Elektronik tebligat zorunluluğu bulunan hâllerde bu yolun kullanılıp kullanılmadığı.
- Usulsüz tebligat hâlinde öğrenme tarihinin bildirilerek şikâyet yoluna gidilmesi.
Tebligat usulsüzse, itiraz süresi geçmiş görünse dahi hak kaybı doğmayabilir; ancak öğrenme tarihinin bildirilmesi ve şikâyetin gecikmeden yapılması gerekir.
Maaş Haczinde Ölçü
Maaş ve ücretler bütünüyle haczedilemez; kanun belirli bir kısmın borçluya bırakılmasını öngörür ve nafaka alacakları bakımından ayrı bir rejim uygulanır. Uygulamada sık görülen sorun, birden fazla dosyadan aynı anda kesinti yapılmaya çalışılması ve sıraya alınması gereken hacizlerin gözden kaçmasıdır. İşverene gönderilen haciz yazısındaki kesinti oranı kanuni sınırı aşıyorsa, icra dairesine başvurularak düzeltilmesi istenir; sonuç alınamazsa icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna gidilir.
Haczedilemeyen Değerleri Bildirmek
- Emekli aylığı, nafaka geliri ve belirli sosyal yardımlar bakımından koruma hükümleri gözden geçirilir.
- Hane için zorunlu eşya ile mesleğin icrası için gerekli araçlara ilişkin durum haciz tutanağında belirtilir.
- Üzerine haciz konulan malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası istihkak yoluyla ileri sürülür.
- Süresi geçmiş veya düşmüş hacizler için dosya bazında kontrol yapılır.
- Her şikâyet ve talep tarihiyle birlikte kaydedilir.
İtiraz Sonrası Süreç
Borçlunun itirazı üzerine takip duracağından, alacaklının önünde itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yolları açılır. Bu aşamada elinde kambiyo senedi, imzalı sözleşme veya resmi belge bulunan alacaklının konumu güçlüdür. Borçlu bakımından ise itirazın haksız olduğu sonucuna varılması hâlinde ek yükümlülük doğabileceği gözetilmeli; itiraz gerekçesiz değil, elde bulunan ödeme belgeleri ve dekontlarla birlikte kurgulanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. İcra dosyalarında süreler çok kısa işlediğinden, elinize bir tebligat ulaştığı gün belgeyi bir hukukçuya göstermeniz ve itiraz penceresini kaçırmamanız önem taşır.