İlamsız takip, elinde mahkeme ilamı bulunmayan alacaklının doğrudan icra dairesine başvurarak ödeme emri gönderttiği yoldur. Bu yolun en belirleyici özelliği, borçluya tanınan itiraz süresinin kısa olması ve süre geçtiğinde takibin kesinleşerek maaş haczi gibi sonuçlar doğurmasıdır. İcra ve İflas Kanunu ile HMK çerçevesinde bu rehber, ödeme emrinin tebliğinden maaş haczine uzanan hattı adım adım ele alır.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında
Ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. İtiraz icra dairesine yapılır; mahkemeye verilen dilekçe süreyi korumaz. Borca itiraz, imzaya itiraz ve yetkiye itiraz farklı sonuçlar doğurur. İmza inkârı ayrıca ve açıkça yazılmazsa, senet altındaki imza kabul edilmiş sayılır. Bu ayrım yapılmadan yazılan tek cümlelik itiraz, ileride telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
- Tebliğ tarihi tebligat zarfı üzerinden doğrulanır; usulsüz tebliğ ayrı bir şikâyet konusudur.
- Yetki itirazı yapılacaksa, itirazla birlikte yetkili icra dairesi de gösterilmelidir.
- Kısmi itirazda kabul edilen miktar açıkça belirtilir.
İtiraz Edilmezse Ne Olur
Süresinde itiraz edilmediğinde takip kesinleşir ve alacaklı haciz aşamasına geçer. Bu aşamada ücret haczi, banka hesabı haczi ve taşınır-taşınmaz haczi gündeme gelir. Kesinleşmiş takipte artık borcun esasını tartışmak mümkün değildir; borçlunun elinde kalan yol, borcun ödendiğini veya zamanaşımına uğradığını gösteren belgelere dayalı sınırlı itirazlardır.
Maaş Haczinin Sınırları
Ücret ve maaş üzerindeki haciz sınırsız değildir. Kanun, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı koruyarak maaşın ancak belirli bir oranının haczedilebileceğini öngörür; bu oran maaşın dörtte birinden az olamaz. Nafaka alacakları bakımından ise bu sınırlama uygulanmaz ve nafaka alacağı diğer alacaklara göre önceliklidir. Emekli aylıkları ile bazı sosyal yardımlar özel kanunlarla korunmuş olup, kural olarak borçlunun muvafakati bulunmadıkça haczedilemez.
Uygulamada sık görülen hata, işverenin maaşın tamamını veya kanunî sınırın üzerindeki bir kısmını icra dosyasına göndermesidir. Bu durumda borçlunun izleyeceği yol, süresi içinde icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurmaktır.
Alacaklı Tarafın Süre Takvimi
- İtiraz gelirse takip durur; alacaklının önünde iki seçenek vardır.
- Elinde İcra ve İflas Kanunu anlamında belge bulunan alacaklı, itirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvurur; bu yol için altı aylık süre öngörülmüştür.
- Belgesi bulunmayan alacaklı, itirazın iptali davasını genel mahkemede açar; bu dava için bir yıllık süre işler.
- Süreler kaçırıldığında alacak ortadan kalkmaz, ancak takip düşer ve yeniden masraf doğar.
Dosya Yönetimi Notu
Hem borçlu hem alacaklı bakımından en pratik önlem, tebliğ tarihini merkeze alan tek bir takvim tutmaktır. Ödeme emri tebliği, itiraz son günü, haciz ihbarnamelerine cevap süresi ve mahkeme başvuru süreleri aynı tabloda görüldüğünde, kısa süreli hakların kaçırılması ihtimali belirgin biçimde azalır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; takip türü, dayanak belge ve borçlunun gelir yapısı sonucu değiştirebilir. Dosyanızdaki tarihleri bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olacaktır.