İlamsız takip, elinde ilam veya ilam niteliğinde belge bulunmayan alacaklıya açılan hızlı bir yoldur; ancak hızının bedeli, usul kurallarına duyarlı olmasıdır. Borçlu tarafında ise takibin kesinleşmesiyle birlikte mal beyanı yükümlülüğü doğar ve bu yükümlülüğün ihlali ayrı sonuçlar üretir. İİK ve HMK ekseninde bu rehber, iki tarafın da delil hazırlığını ele alır.
Ödeme emrine itiraz ve kesinleşme çizgisi
Borçlu, ödeme emrine kanunda öngörülen kısa süre içinde icra dairesine itiraz ederse takip durur. İtirazın imzaya mı yoksa borca mı yöneltildiği, sonraki aşamada hangi yolun izleneceğini belirler. İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmazsa imza ikrar edilmiş sayılır; bu, sonradan düzeltilmesi güç bir usul sonucudur. Alacaklı bakımından ise itirazın kaldırılması ile itirazın iptali arasındaki tercih, elindeki belgenin niteliğine bağlıdır.
Elinizdeki belge hangi yolu açar
- İmzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylı belge varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılması
- Belge bu nitelikte değilse genel mahkemede itirazın iptali davası
- Yalnızca ticari defter kayıtları ve yazışma varsa, dava öncesi belge derlemesi ve arabuluculuk şartının kontrolü
- Cari hesap ilişkisinde mutabakat ve teyit yazılarının tarih sırasıyla dosyalanması
Mal beyanının kapsamı ve ispat değeri
Takip kesinleştikten sonra borçlu, kanuni süre içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Beyan; taşınır ve taşınmazları, üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları, gelir kaynaklarını ve bunların borcu karşılamaya yeterli olup olmadığını içermelidir. Beyanda bulunmamak hapsen tazyik sonucunu doğurabilir; gerçeğe aykırı beyanda bulunmak ise ayrı bir yaptırıma tabidir. Alacaklı açısından mal beyanı yalnızca bir bilgi kaynağı değil, sonraki tasarrufun iptali tartışmalarında karşılaştırma zemini sağlayan bir belgedir.
Usule aykırı işlem nerelerde ortaya çıkıyor
Uygulamada en sık karşılaşılan sakatlıklar şunlardır: ödeme emrinin usulsüz tebliği ve tebligat parçasındaki şerhin eksikliği, borçlunun adresinin araştırılmadan doğrudan ilanen tebligata gidilmesi, takip talebinde alacağın dayanağının ve faiz türünün açıkça gösterilmemesi, haczin talep edilen kalemi aşacak şekilde uygulanması. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürüldüğünde, öğrenme tarihinin belgeyle ortaya konması gerekir; bu nedenle borçlunun dosyayı ilk gördüğü ana ilişkin her kayıt saklanmalıdır.
Haciz aşamasında delil düzeni
- Takip dosyasının tüm evrakının tarih sırasıyla tek bir dosyada tutulması
- Tebligat parçalarının okunabilir kopyalarının ayrı saklanması
- Haciz tutanaklarının ve kıymet takdiri raporlarının süreleriyle birlikte izlenmesi
- Üçüncü kişi elindeki hak ve alacaklara ilişkin yazışmaların dosyalanması
- Şikâyet yoluna başvurulacaksa öğrenme tarihinin belgelenmesi
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Takip türü, alacağın kaynağı ve tebligat geçmişi dosyadan dosyaya değiştiği için, itiraz veya şikâyet yoluna başvurmadan önce icra dosyasının bütünüyle incelenmesi gerekir.