İlamsız takip, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklının doğrudan icra dairesine başvurabildiği bir yoldur. Bu hız, borçlu tarafında ciddi bir dikkat gerektirir: İİK'nın öngördüğü kısa süreler içinde doğru mercie yapılmayan itiraz, alacağın kesinleşmesiyle sonuçlanır. HMK'nın genel yargılama kuralları da devreye girse bile, icra hukukunun kendi mercii dağılımı bilinmeden atılan her adım süre kaybettirir.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında İlk Ayrım
Ödeme emrine karşı yapılacak itiraz, mahkemeye değil takibin yapıldığı icra dairesine sunulur. Bu, çoğu borçlunun sezgisine aykırı gelen ama kuralın kendisi olan noktadır. İcra mahkemesi bu aşamada devreye girmez; onun görevi itirazdan sonra açılacak uyuşmazlıklarda ya da icra memurunun işlemine karşı yapılacak şikâyette başlar. İtirazın süresinde ve doğru yerde yapılması takibi kendiliğinden durdurur.
İtirazın Kapsamını Baştan Doğru Kurun
İtiraz tek tip değildir; kapsamı sonraki aşamayı belirler. Borca itiraz, imzaya itiraz ve yetkiye itiraz farklı sonuçlar doğurur. İmza inkârının açıkça ve ayrıca belirtilmesi gerekir; genel bir "borcum yoktur" ifadesi imzayı da inkâr ettiğiniz anlamına gelmez. Yetki itirazı yapılacaksa, yetkili icra dairesinin de gösterilmesi beklenir. Kısmi itirazda ise itiraz edilmeyen kısım kesinleşir ve o kısım için haciz yolu açılır.
Alacaklı Tarafındaki Yol Ayrımı
İtirazla karşılaşan alacaklının önünde birbirine benzeyen ama farklı mercilere ait iki yol vardır:
- İtirazın kaldırılması: İİK'da sayılan nitelikte belgeye dayanılıyorsa icra mahkemesine başvurulur, inceleme dar ve hızlıdır.
- İtirazın iptali: Belge yoksa genel mahkemede dava açılır, yargılama tam olarak yapılır.
Elinde uygun belge bulunmayan alacaklının icra mahkemesine gitmesi, talebin belge yokluğundan reddiyle sonuçlanır; tersine, elinde güçlü belge olan alacaklının genel mahkemeye gitmesi ise ayları alan bir yargılamayı gereksiz yere göze almasıdır.
Mal Beyanı Yükümlülüğü Ayrı Bir Başlıktır
Borca itiraz etmiş olmak, mal beyanında bulunma yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz ve bu iki konu ayrı takvimlerde yürür. Mal beyanı, borçlunun malvarlığını ve gelir kaynaklarını gösteren bir bildirimdir; gerçeğe aykırı bildirim ayrı bir yaptırım riski doğurur. Beyanın süresinde verilmemesi de kendi başına sonuç doğurabileceğinden, itiraz dilekçesiyle aynı gün gündeme alınması pratik bir çözümdür.
Süre Takibinde Somut Yöntem
İcra dosyasında süreler tebliğ tarihinden işlemeye başlar; bu nedenle tebligat parçasındaki tarih, dosyanın en kritik verisidir. Tebligatın usulsüz olduğu düşünülüyorsa bu husus şikâyet yoluyla ayrıca ileri sürülmelidir; sessiz kalıp esasa girmek çoğu zaman usulsüzlüğün sonuç doğurmamasına yol açar.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir ve dosyanızdaki belge durumu farklı bir yol haritası gerektirebilir. Ödeme emrini ve tebligat tarihini birlikte inceleyecek bir avukatla erken temas kurmanız, kısa süreleri kaçırmamak açısından önemlidir.