İlamsız takip, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya hızlı bir tahsil yolu sunar; ancak bu hızın karşılığı, borçluya tanınan geniş itiraz imkânıdır. İİK ve HMK çerçevesinde takibin nerede açılacağı ve mal beyanı yükümlülüğünün nasıl işlediği, sürecin en çok hata yapılan iki başlığıdır.
Takip Hangi İcra Dairesinde Açılır?
Yetkili icra dairesi, kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki dairedir; sözleşmeden doğan alacaklarda ifa yeri icra dairesi de yetkili olabilir. Birden fazla borçlu bulunduğunda hepsini tek dairede takip edebilmek için aralarındaki hukuki bağın gözetilmesi gerekir. Yanlış dairede açılan takip kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak borçlu yetkiye itiraz ederse takip durur ve alacaklı ek bir yargılama aşamasına girer.
Yetki İtirazı ile Borca İtirazın Ayrımı
Uygulamada sıkça karıştırılan nokta budur. Borçlu, ödeme emrine karşı kanunda öngörülen kısa süre içinde itirazını bildirir. Bu itiraz borcun kendisine, tutarına veya yetkiye yönelik olabilir. Yetkiye itiraz edilirken hangi dairenin yetkili olduğunun açıkça gösterilmemesi hâlinde itiraz sonuç doğurmayabilir. Alacaklı bakımından ise itirazın hangi kaleme yöneldiği, izlenecek yolu doğrudan belirler.
İtiraz Sonrası İki Ayrı Yol
- Elinde kanunda sayılan nitelikte bir belge bulunan alacaklı, itirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvurabilir
- Bu nitelikte belgesi olmayan alacaklı, itirazın iptali için genel mahkemede dava açar
- Her iki yolun kendine özgü süresi bulunur ve süre kaçırıldığında takip düşer
- Yanlış yolun seçilmesi, esasa girilmeden ret sonucunu doğurabilir
Mal Beyanı: Ne Zaman, Kime, Nasıl?
Takip kesinleştiğinde borçlunun malvarlığını bildirme yükümlülüğü doğar. Beyanın süresinde ve gerçeğe uygun yapılmaması, ayrı yaptırımlara konu olabilir. Alacaklı açısından ise beyanın içeriği tek başına yeterli değildir; tapu, trafik, banka ve sosyal güvenlik kayıtları üzerinden bağımsız araştırma talep edilmesi çoğu zaman zorunludur.
Delil Eksikliğinin Somut Sonucu
İlamsız takipte alacağın varlığını gösteren belge bulunmaması, itiraz hâlinde alacaklıyı doğrudan uzun bir yargılamaya taşır. Bu nedenle takip açılmadan önce sözleşme, fatura, teslim tutanağı, cari hesap ekstresi ve yazışmaların bir araya getirilmesi; alacağın doğum tarihinin ve muacceliyet anının kayıtla desteklenmesi gerekir.
Takip Sonrası Zaman Planı
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen süreler kısa olduğundan, tebligatın hangi tarihte ve kime yapıldığı takip edilmelidir. Tebligattaki bir usulsüzlük, sonradan borçlunun süreyi yeniden başlatmasına imkân verebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve her dosyanın belgesi farklıdır. Takip başlatmadan veya itiraz süresini kullanmadan önce bir hukukçudan görüş almanız yerinde olacaktır.